Trenuj

Równania i nierówności

Układy równań na maturze: z treści zadania i z wykresu

Układ równań to dwa warunki, które muszą być spełnione jednocześnie. Na maturze trzeba umieć ułożyć go z tekstu i rozpoznać na wykresie. Oba zadania są krótkie, jeśli wiesz, na co patrzeć.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

W arkuszu 2024 pojawiły się dwa zadania z układami. W pierwszym opisano dwa sady, w których uschła część drzew, i trzeba było wybrać układ równań pasujący do treści. W drugim pokazano dwie proste równoległe i trzeba było wskazać układ, którego są interpretacją.

W żadnym z nich nie trzeba było liczyć rozwiązania. Liczyło się zrozumienie, co oznacza każde równanie. To umiejętność, która przydaje się też w zadaniach otwartych z procentami.

Teoria od zera

Układ równań to dwa równania z dwiema niewiadomymi, które muszą być spełnione jednocześnie.

Układ z treści zadania

Zapisz, co oznaczają x i y. Każde zdanie z liczbami zamień na równanie.

razem 1600 drzew → x + y = 1600
uschło 15%, zostało 85% → 0,85x
B stanowi 75% A → B = 0,75 · A

Procent zawsze mnoży tę liczbę, z którą porównujesz (po słowach „stanowi 75% liczby”).

Układ z wykresu

Każda prosta na rysunku to jedno równanie y = ax + b. Liczbę b odczytasz z przecięcia z osią y. Liczba a mówi, o ile zmienia się y, gdy x rośnie o 1.

Rozwiązanie układu to punkt przecięcia prostych. Proste równoległe (to samo a, inne b) się nie przecinają, więc taki układ nie ma rozwiązań.

Najprostsza metoda rozwiązywania to podstawianie: z jednego równania wyznaczasz jedną niewiadomą i wstawiasz do drugiego. Gdy w obu równaniach przy y stoją liczby przeciwne, szybsze jest dodanie równań stronami.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Rozwiąż układ: x + y = 10 oraz x − y = 4.

  1. Dodaj równania stronami: 2x = 14.
  2. x = 7.
  3. Z pierwszego równania y = 10 − 7 = 3.

Odpowiedź: x = 7, y = 3

Przykład 2

Bilet normalny kosztuje 20 zł, a ulgowy 12 zł. Sprzedano 30 biletów za 480 zł. Ile było biletów normalnych?

  1. x + y = 30 oraz 20x + 12y = 480.
  2. Z pierwszego y = 30 − x. Podstaw: 20x + 360 − 12x = 480.
  3. 8x = 120, więc x = 15.

Odpowiedź: 15 biletów normalnych i 15 ulgowych

Przykład 3

W dwóch sadach posadzono 1000 drzew. W pierwszym uschło 10%, w drugim 20%. W drugim zostało tyle drzew, ile wynosi 50% drzew, które zostały w pierwszym. Ułóż układ i rozwiąż.

  1. x + y = 1000.
  2. W pierwszym zostało 0,9x, w drugim 0,8y.
  3. Warunek: 0,8y = 0,5 · 0,9x, czyli 0,8y = 0,45x.
  4. y = 0,5625x, więc 1,5625x = 1000 i x = 640, y = 360.

Odpowiedź: 640 i 360 drzew

Przykład 4

Proste y = 2x + 1 oraz y = −x + 4 przecinają się w jednym punkcie. W którym?

  1. Przyrównaj: 2x + 1 = −x + 4.
  2. 3x = 3, więc x = 1.
  3. y = 2 · 1 + 1 = 3.

Odpowiedź: (1, 3)

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Odwrócenie zależności procentowej. „Drugi stanowi 60% pierwszego” to drugi = 0,6 · pierwszy.
  • Mnożenie przez procent, który uschnął, zamiast przez procent, który został. Gdy uschło 5%, zostało 0,95x.
  • Wybranie układu prostych o różnych współczynnikach kierunkowych, gdy na rysunku proste są równoległe.
  • Mylenie punktu przecięcia z osią y z miejscem zerowym przy odczycie prostej z wykresu.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Układy równań rozwiązują problemy, w których dwie niewiadome są ze sobą powiązane. To codzienność w planowaniu, zakupach i finansach.

W biznesie

Kawiarnia miesza dwie kawy: po 60 zł i po 90 zł za kilogram. Ile wziąć każdej, żeby mieć 10 kg mieszanki po 72 zł? To układ: x + y = 10 oraz 60x + 90y = 720. Wychodzi 6 kg tańszej i 4 kg droższej.

Porównanie dwóch ofert, na przykład abonament z niską opłatą i wysoką stawką albo odwrotnie, to szukanie punktu przecięcia dwóch prostych. Od tego miejsca bardziej opłaca się druga oferta.

W technologii

Nawigacja GPS wyznacza Twoje położenie, rozwiązując układ równań opisujących odległości od kilku satelitów.

Grafika komputerowa liczy, gdzie przecinają się linie i płaszczyzny, rozwiązując układy równań tysiące razy na sekundę.

W codziennym życiu

Za 3 kawy i 2 ciastka płacisz 33 zł, a za 2 kawy i 1 ciastko 20 zł. Ile kosztuje kawa? Układ daje 7 zł za kawę i 6 zł za ciastko.

Planując wspólne wydatki ze współlokatorem, układ równań pomaga uczciwie rozliczyć, kto ile powinien dopłacić.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jak ułożyć układ równań z zadania tekstowego?

Nazwij niewiadome literami i zapisz, co oznaczają. Każde zdanie z liczbami zamień na jedno równanie. Zwykle jedno opisuje sumę, a drugie zależność procentową albo cenową.

Jak odczytać równanie prostej z wykresu?

Liczba b to miejsce, w którym prosta przecina oś y. Liczba a mówi, o ile zmienia się y, gdy x rośnie o 1. Jeśli prosta opada, a jest ujemne.

Kiedy układ równań nie ma rozwiązań?

Gdy proste są równoległe i różne, czyli mają ten sam współczynnik kierunkowy, a różne wyrazy wolne. Nigdy się nie przecinają.

Jaką metodą najszybciej rozwiązać układ?

Gdy jedna niewiadoma łatwo się wyznacza, użyj podstawiania. Gdy przy jednej niewiadomej stoją liczby przeciwne, dodaj równania stronami.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Układy równań

Powiązane tematy