Trenuj

Matura: Liczby i wyrażenia

Wzory skróconego mnożenia: jak ich używać na maturze

Trzy krótkie wzory oszczędzają mnóstwo pracy przy wymnażaniu nawiasów. Na maturze służą do szybkiego przekształcania wyrażeń, a później przydają się w równaniach, funkcjach i dowodach.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

Typowe zadanie maturalne podaje różnicę dwóch kwadratów nawiasów, na przykład (3x + 2)² − (2x − 3)², i każe wybrać wyrażenie, które jest mu równe. Odpowiedzi różnią się tylko pojedynczymi wyrazami, więc liczy się dokładność.

Wariant z dwiema literami, na przykład (2a + b)² − (2a − b)², ma sprytną własność: prawie wszystko się redukuje i zostaje tylko jeden wyraz. Warto zauważyć ten wzór, bo wtedy liczysz w kilka sekund.

Teoria od zera

Wzory skróconego mnożenia pozwalają szybko wymnożyć nawiasy podniesione do kwadratu. Warto znać je na pamięć.

(a + b)² = a² + 2ab + b²
(a − b)² = a² − 2ab + b²
(a − b)(a + b) = a² − b²

Środkowy wyraz 2ab to najczęstsze źródło błędów. Nie pomijaj go: (x + 3)² to x² + 6x + 9, a nie x² + 9.

Różnica dwóch kwadratów

Rozwiń każdy kwadrat osobno i wpisz wynik w nawias. Minus przed drugim nawiasem zmienia znak każdego wyrazu w środku.

(3x + 2)² = 9x² + 12x + 4
(2x − 3)² = 4x² − 12x + 9
(9x² + 12x + 4) − (4x² − 12x + 9)
= 9x² + 12x + 4 − 4x² + 12x − 9
= 5x² + 24x − 5

Na końcu dodaj wyrazy podobne: x² z x², x z x, liczby z liczbami.

Zawsze możesz sprawdzić wynik, podstawiając liczbę za x, na przykład x = 1. Policz wartość wyrażenia przed przekształceniem i po przekształceniu. Jeśli wyniki się różnią, gdzieś jest błąd.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Przekształć (x + 5)² − (x − 1)².

  1. (x + 5)² = x² + 10x + 25.
  2. (x − 1)² = x² − 2x + 1.
  3. Odejmij, zmieniając znaki w drugim nawiasie: x² + 10x + 25 − x² + 2x − 1.
  4. Dodaj wyrazy podobne: 12x + 24.

Odpowiedź: 12x + 24

Przykład 2

Przekształć (3a + b)² − (3a − b)².

  1. (3a + b)² = 9a² + 6ab + b².
  2. (3a − b)² = 9a² − 6ab + b².
  3. Po odjęciu 9a² i b² się redukują, a 6ab − (−6ab) = 12ab.

Odpowiedź: 12ab

Przykład 3

Oblicz w pamięci 49².

  1. Zapisz 49 jako 50 − 1.
  2. (50 − 1)² = 2500 − 2 · 50 · 1 + 1.
  3. 2500 − 100 + 1 = 2401.

Odpowiedź: 2401

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Pomijanie środkowego wyrazu: (x + 3)² to x² + 6x + 9, a nie x² + 9.
  • Zostawianie znaków bez zmiany po odejmowaniu nawiasu. Minus przed nawiasem zmienia znak każdego wyrazu w środku.
  • Podnoszenie do kwadratu tylko litery, a nie całego wyrazu: (3x)² = 9x², a nie 3x².
  • Mylenie (a − b)² z a² − b². To dwa różne wyrażenia: pierwsze ma środkowy wyraz −2ab, drugie nie.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Wzory skróconego mnożenia to narzędzie do szybkiego liczenia i upraszczania. Używają ich inżynierowie, programiści i wszyscy, którzy chcą liczyć sprawnie w pamięci.

W biznesie

Szybkie szacowanie w pamięci: ile to 51 · 49? To (50 + 1)(50 − 1) = 2500 − 1 = 2499. Handlowcy i analitycy, którzy znają takie triki, liczą rabaty i marże bez kalkulatora.

Gdy cena i liczba sprzedanych sztuk zmieniają się jednocześnie, przychód opisuje iloczyn dwóch nawiasów. Rozwinięcie go wzorem pokazuje, jak zmiana ceny wpływa na wynik.

W technologii

Programiści używają tych wzorów do optymalizacji obliczeń, bo jedno mnożenie zamiast kilku przyspiesza program. Na podobnych zależnościach opierają się też niektóre algorytmy szybkiego mnożenia dużych liczb.

W grafice komputerowej odległość punktów liczy się z sumy kwadratów, a rozwinięcia nawiasów upraszczają te wzory.

W codziennym życiu

Planujesz wydłużyć każdy bok kwadratowego ogródka z 6 m do 7 m? Nowe pole to (6 + 1)² = 36 + 12 + 1 = 49 m². Widać od razu, że dodatkowe metry dają aż 13 m² więcej.

Ten sam trik działa przy liczeniu kosztów podłogi czy farby, gdy pokój ma być trochę większy niż pierwotnie planowałeś.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są wzory skróconego mnożenia na maturę podstawową?

Trzy podstawowe: (a + b)² = a² + 2ab + b², (a − b)² = a² − 2ab + b² oraz (a − b)(a + b) = a² − b². Są w broszurze z wybranymi wzorami, ale opłaca się znać je na pamięć.

Dlaczego (a + b)² to nie a² + b²?

Bo (a + b)² = (a + b)(a + b), a po wymnożeniu wychodzą cztery iloczyny: a², ab, ba oraz b². Dwa środkowe dają razem 2ab. Sprawdź na liczbach: (2 + 3)² = 25, a 2² + 3² = 13.

Jak szybko policzyć (2a + b)² − (2a − b)²?

Po rozwinięciu kwadraty się redukują, a zostaje tylko podwojony środkowy wyraz: 2 · (2 · 2a · b) = 8ab. Ogólnie (x + y)² − (x − y)² = 4xy.

Jak sprawdzić, czy dobrze przekształciłem wyrażenie?

Podstaw prostą liczbę, na przykład x = 1 lub x = 2, do wyrażenia wyjściowego i do wyniku. Jeśli wartości są równe, prawie na pewno przekształcenie jest dobre.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Wzory skróconego mnożenia

Powiązane tematy