Trenuj

Dowody i optymalizacja

Dowody na maturze z matematyki: jak udowodnić podzielność krok po kroku

Zadanie zaczynające się od słowa „wykaż” przeraża wielu maturzystów. Niepotrzebnie: dowody na poziomie podstawowym mają stały schemat i da się je opanować jak każdy inny typ zadania.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

Na maturze podstawowej w każdym arkuszu jest dowód za 2 punkty. W 2024 i 2025 roku dotyczył podzielności liczb: trzeba było pokazać, że wyrażenie z literą n zawsze dzieli się przez 4 albo zawsze daje resztę 2 przy dzieleniu przez 3.

Dowód to nic innego jak przekształcenie wyrażenia do postaci, z której wynik widać gołym okiem. Jeśli liczba ma postać 4 · (coś całkowitego), to dzieli się przez 4. Jeśli ma postać 3 · (coś) + 2, to daje resztę 2 przy dzieleniu przez 3.

W naszym trenażerze piszesz dowód krok po kroku, a program sprawdza, czy każdy krok jest równy poprzedniemu i czy na końcu wyszła właściwa postać.

Teoria od zera

W zadaniu z poleceniem „wykaż” nie liczysz jednej odpowiedzi. Pokazujesz krok po kroku, że coś jest zawsze prawdą. Tutaj pokazujemy, że wyrażenie zawsze dzieli się przez daną liczbę albo daje daną resztę.

Podzielność dla liczb nieparzystych

Liczba nieparzysta zawsze ma postać n = 2k + 1, gdzie k to liczba całkowita (0, 1, 2 i tak dalej). Podstawiasz to do wyrażenia i przekształcasz, aż wyjdzie liczba razy nawias.

3n² + 2n + 7
= 3(2k + 1)² + 2(2k + 1) + 7
= 12k² + 12k + 3 + 4k + 2 + 7
= 12k² + 16k + 12
= 4(3k² + 4k + 3)

Całość ma postać 4 razy liczba całkowita, więc dzieli się przez 4. Na maturze zawsze dopisz takie zdanie na końcu.

Reszta z dzielenia

Gdy trzeba pokazać, że reszta wynosi 2, doprowadź wyrażenie do postaci 3 · (coś) + 2.

n² + (n + 1)² + (n + 2)²
= n² + n² + 2n + 1 + n² + 4n + 4
= 3n² + 6n + 5
= 3(n² + 2n + 1) + 2

Jak wpisywać w aplikacji

Każdy krok to jedno wyrażenie. Sprawdzamy, czy jest równe poprzedniemu i czy ostatni krok ma właściwą postać. Zapis 3k² możesz wpisać jako 3k² albo 3k^2.

Schemat, który działa prawie zawsze: 1. Zapisz, jaką postać ma n (na przykład n = 2k + 1). 2. Podstaw do wyrażenia. 3. Rozwiń nawiasy i dodaj wyrazy podobne. 4. Wyłącz liczbę przed nawias. 5. Napisz zdanie z wnioskiem.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Wykaż, że dla każdej nieparzystej liczby naturalnej n liczba n² + 4n + 7 jest podzielna przez 4.

  1. Liczba nieparzysta ma postać n = 2k + 1, gdzie k jest liczbą całkowitą nieujemną.
  2. Podstaw: (2k + 1)² + 4(2k + 1) + 7.
  3. Rozwiń: 4k² + 4k + 1 + 8k + 4 + 7 = 4k² + 12k + 12.
  4. Wyłącz 4: 4(k² + 3k + 3).
  5. Wniosek: liczba jest iloczynem 4 i liczby całkowitej, więc jest podzielna przez 4.

Odpowiedź: Dowód zakończony: n² + 4n + 7 = 4(k² + 3k + 3).

Przykład 2

Wykaż, że dla każdej liczby naturalnej n liczba n² + (n + 1)² + (n + 2)² przy dzieleniu przez 3 daje resztę 2.

  1. Rozwiń kwadraty: n² + n² + 2n + 1 + n² + 4n + 4.
  2. Dodaj wyrazy podobne: 3n² + 6n + 5.
  3. Zapisz 5 jako 3 + 2: 3n² + 6n + 3 + 2 = 3(n² + 2n + 1) + 2.
  4. Wniosek: liczba ma postać 3 · (liczba całkowita) + 2, więc przy dzieleniu przez 3 daje resztę 2.

Odpowiedź: Dowód zakończony: liczba = 3(n² + 2n + 1) + 2.

Przykład 3

Wykaż, że suma trzech kolejnych liczb całkowitych jest podzielna przez 3.

  1. Trzy kolejne liczby całkowite to n, n + 1, n + 2.
  2. Suma: n + n + 1 + n + 2 = 3n + 3.
  3. 3n + 3 = 3(n + 1).
  4. Wniosek: suma jest podzielna przez 3.

Odpowiedź: Dowód zakończony: suma = 3(n + 1).

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Sprawdzenie na kilku liczbach zamiast dowodu. Pokazanie, że dla n = 1, 3, 5 działa, nie jest dowodem. Trzeba pokazać, że działa dla każdego n.
  • Zła postać liczby nieparzystej. Liczba nieparzysta to 2k + 1, a nie 2n + 1 z tą samą literą n, którą masz w zadaniu.
  • Brak zdania z wnioskiem na końcu. Egzaminator chce zobaczyć, że rozumiesz, dlaczego postać 4 · (...) oznacza podzielność.
  • Wyłączenie liczby przed nawias, gdy w środku zostaje ułamek. W nawiasie musi być liczba całkowita.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Dowody to serce matematyki i informatyki. Uczą myślenia, w którym nie wystarczy, że coś „chyba działa”, tylko trzeba pokazać, że działa zawsze.

W biznesie

Cyfry kontrolne w numerach kont bankowych i kodach kreskowych działają dzięki własnościom podzielności. Pozwalają wychwycić pomyłkę przy przepisywaniu numeru, zanim przelew trafi pod zły adres.

Audytorzy i prawnicy korzystają z tego samego sposobu myślenia: zamiast sprawdzać kilka przypadków, szukają argumentu, który obejmuje wszystkie.

W technologii

Programiści dowodzą poprawności algorytmów, zwłaszcza tam, gdzie błąd jest bardzo kosztowny, na przykład w bankowości, lotnictwie i medycynie.

Szyfrowanie, które chroni płatności w internecie, opiera się na twierdzeniach o podzielności i resztach z dzielenia, takich jak te z matury, tylko dla ogromnych liczb.

W codziennym życiu

Reszta z dzielenia przydaje się na co dzień: jeśli dziś jest środa, to za 100 dni będzie piątek, bo 100 = 7 · 14 + 2.

Umiejętność rozróżnienia „sprawdziłem kilka przykładów” od „to zawsze prawda” chroni przed fałszywymi wnioskami w reklamach i wiadomościach.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jak zacząć dowód podzielności na maturze?

Zapisz, jaką postać ma liczba z treści. Jeśli zadanie mówi o liczbie nieparzystej, napisz n = 2k + 1. Potem podstaw do wyrażenia, rozwiń nawiasy i spróbuj wyłączyć liczbę, przez którą ma być podzielne.

Ile punktów można dostać za dowód na maturze podstawowej?

Zwykle 2 punkty. Jeden punkt często można dostać za poprawne podstawienie i przekształcenie, nawet jeśli zabraknie końcowego wniosku.

Czy wystarczy sprawdzić dowód na przykładach?

Nie. Przykłady mogą pomóc zrozumieć zadanie, ale dowodem jest tylko ogólne przekształcenie dla dowolnego n.

Jak pokazać, że liczba daje resztę 2 przy dzieleniu przez 3?

Przekształć ją do postaci 3 · (liczba całkowita) + 2. Często trzeba rozbić wyraz wolny, na przykład 5 = 3 + 2, i dołączyć 3 do nawiasu.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Dowody (wykaż, że)

Powiązane tematy