Trenuj

Matura: Geometria

Geometria analityczna: odległość punktów, proste i równanie okręgu

Geometria analityczna to geometria w układzie współrzędnych. Zamiast linijki używasz kilku wzorów, a zadania na maturze podstawowej rozwiązuje się zwykle w dwóch krokach.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

W arkuszach pojawiają się regularnie: długość przekątnej kwadratu, gdy znasz wierzchołek i środek, warunek równoległości lub prostopadłości prostych z parametrem m, równanie okręgu o danym środku przechodzącego przez punkt oraz długość boku równoległoboku.

Najważniejsze są dwa wzory: na odległość punktów i na środek odcinka. Do tego dochodzą warunki dla prostych i postać równania okręgu.

Teoria od zera

Geometria analityczna to geometria w układzie współrzędnych. Każdy punkt ma dwie współrzędne (x, y).

Odległość punktów i środek odcinka

|AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²)
środek: ((x₁ + x₂) : 2, (y₁ + y₂) : 2)
A = (1, 3), S = (13, 8)
|AS| = √(12² + 5²) = √169 = 13

Przekątne kwadratu i równoległoboku przecinają się w połowie. Jeśli S jest środkiem AC, to każdą współrzędną punktu C liczysz jako 2 · (współrzędna S) − (współrzędna A). Na przykład A = (1, 3), S = (4, 5) daje C = (7, 7).

Proste równoległe i prostopadłe

Dla prostych y = a₁x + b₁ oraz y = a₂x + b₂: równoległe mają równe współczynniki kierunkowe a₁ = a₂, a prostopadłe spełniają warunek a₁ · a₂ = −1.

Równanie okręgu

Okrąg o środku (a, b) i promieniu r ma równanie z kwadratem promienia po prawej stronie.

(x − a)² + (y − b)² = r²
środek (1, 6), r² = 37
(x − 1)² + (y − 6)² = 37

Znak w nawiasie jest przeciwny do współrzędnej środka: środek (−2, 3) daje (x + 2)² + (y − 3)².

Zawsze rób szkic w układzie współrzędnych, nawet bardzo przybliżony. Od razu widać, czy wynik ma sens, na przykład czy przekątna nie wyszła krótsza od boku.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

A = (1, 2), B = (7, 10). Oblicz długość odcinka AB i jego środek.

  1. |AB| = √((7 − 1)² + (10 − 2)²) = √(36 + 64) = √100 = 10.
  2. Środek: ((1 + 7) : 2, (2 + 10) : 2) = (4, 6).

Odpowiedź: |AB| = 10, środek (4, 6)

Przykład 2

Dla jakiego m proste y = (m − 1)x + 3 oraz y = 4x − 2 są równoległe?

  1. Proste równoległe mają równe współczynniki kierunkowe.
  2. m − 1 = 4.

Odpowiedź: m = 5

Przykład 3

Dla jakiego m proste y = (m + 2)x oraz y = −3x + 1 są prostopadłe?

  1. Warunek: (m + 2) · (−3) = −1.
  2. m + 2 = 1/3.
  3. m = 1/3 − 2 = −5/3.

Odpowiedź: m = −5/3

Przykład 4

Okrąg ma środek S = (3, −1) i przechodzi przez P = (0, 3). Podaj jego równanie.

  1. r² = |SP|² = (0 − 3)² + (3 + 1)² = 9 + 16 = 25.
  2. (x − 3)² + (y + 1)² = 25.

Odpowiedź: (x − 3)² + (y + 1)² = 25

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Wpisanie r zamiast r² po prawej stronie równania okręgu.
  • Zły znak w nawiasie równania okręgu: środek (2, −4) daje (x − 2)² + (y + 4)².
  • Warunek prostopadłości a₁ = −a₂ zamiast a₁ · a₂ = −1.
  • Podanie odległości AS jako całej przekątnej. S jest środkiem, więc przekątna to 2 · |AS|.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Współrzędne to sposób, w jaki komputery widzą świat. Każdy piksel na ekranie i każdy punkt na mapie ma swoje (x, y).

W biznesie

Firmy kurierskie liczą odległości między punktami na mapie, żeby zaplanować trasy i wybrać najbliższy magazyn. Najprostsza wersja to wzór na odległość z matury.

Sieci handlowe wybierają lokalizacje sklepów, sprawdzając, jak daleko mają klienci z różnych osiedli.

W technologii

Aplikacje z mapą pokazują okrąg zasięgu, na przykład wszystkie restauracje w promieniu 2 km. To równanie okręgu: (x − a)² + (y − b)² ≤ r².

W grafice komputerowej sprawdzanie, czy kliknąłeś w przycisk albo czy dwa obiekty w grze się zderzyły, to obliczanie odległości punktów.

W codziennym życiu

Planując meble na rysunku w kratkę, korzystasz ze współrzędnych. Odległość z narożnika do narożnika liczysz z tego samego wzoru co na maturze.

Bieg w aplikacji sportowej to ciąg punktów GPS. Długość trasy to suma odległości między kolejnymi punktami.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jak obliczyć odległość dwóch punktów w układzie współrzędnych?

|AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²). To twierdzenie Pitagorasa dla trójkąta, którego przyprostokątne to różnice współrzędnych.

Kiedy dwie proste są prostopadłe?

Gdy iloczyn ich współczynników kierunkowych jest równy −1: a₁ · a₂ = −1. Na przykład proste o współczynnikach 2 i −1/2.

Jak zapisać równanie okręgu?

(x − a)² + (y − b)² = r², gdzie (a, b) to środek, a r promień. Po prawej stronie stoi kwadrat promienia.

Jak znaleźć wierzchołek C, gdy znam A i środek przekątnych S?

S jest środkiem odcinka AC, więc C = (2 · xS − xA, 2 · yS − yA), czyli każdą współrzędną S podwajasz i odejmujesz współrzędną A.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Geometria analityczna

Powiązane tematy