Matura: Geometria
Geometria analityczna: odległość punktów, proste i równanie okręgu
Geometria analityczna to geometria w układzie współrzędnych. Zamiast linijki używasz kilku wzorów, a zadania na maturze podstawowej rozwiązuje się zwykle w dwóch krokach.
Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.
O co chodzi w tym typie zadań
W arkuszach pojawiają się regularnie: długość przekątnej kwadratu, gdy znasz wierzchołek i środek, warunek równoległości lub prostopadłości prostych z parametrem m, równanie okręgu o danym środku przechodzącego przez punkt oraz długość boku równoległoboku.
Najważniejsze są dwa wzory: na odległość punktów i na środek odcinka. Do tego dochodzą warunki dla prostych i postać równania okręgu.
Teoria od zera
Geometria analityczna to geometria w układzie współrzędnych. Każdy punkt ma dwie współrzędne (x, y).
Odległość punktów i środek odcinka
Przekątne kwadratu i równoległoboku przecinają się w połowie. Jeśli S jest środkiem AC, to każdą współrzędną punktu C liczysz jako 2 · (współrzędna S) − (współrzędna A). Na przykład A = (1, 3), S = (4, 5) daje C = (7, 7).
Proste równoległe i prostopadłe
Dla prostych y = a₁x + b₁ oraz y = a₂x + b₂: równoległe mają równe współczynniki kierunkowe a₁ = a₂, a prostopadłe spełniają warunek a₁ · a₂ = −1.
Równanie okręgu
Okrąg o środku (a, b) i promieniu r ma równanie z kwadratem promienia po prawej stronie.
Znak w nawiasie jest przeciwny do współrzędnej środka: środek (−2, 3) daje (x + 2)² + (y − 3)².
Zawsze rób szkic w układzie współrzędnych, nawet bardzo przybliżony. Od razu widać, czy wynik ma sens, na przykład czy przekątna nie wyszła krótsza od boku.
Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku
Przykład 1
A = (1, 2), B = (7, 10). Oblicz długość odcinka AB i jego środek.
- |AB| = √((7 − 1)² + (10 − 2)²) = √(36 + 64) = √100 = 10.
- Środek: ((1 + 7) : 2, (2 + 10) : 2) = (4, 6).
Odpowiedź: |AB| = 10, środek (4, 6)
Przykład 2
Dla jakiego m proste y = (m − 1)x + 3 oraz y = 4x − 2 są równoległe?
- Proste równoległe mają równe współczynniki kierunkowe.
- m − 1 = 4.
Odpowiedź: m = 5
Przykład 3
Dla jakiego m proste y = (m + 2)x oraz y = −3x + 1 są prostopadłe?
- Warunek: (m + 2) · (−3) = −1.
- m + 2 = 1/3.
- m = 1/3 − 2 = −5/3.
Odpowiedź: m = −5/3
Przykład 4
Okrąg ma środek S = (3, −1) i przechodzi przez P = (0, 3). Podaj jego równanie.
- r² = |SP|² = (0 − 3)² + (3 + 1)² = 9 + 16 = 25.
- (x − 3)² + (y + 1)² = 25.
Odpowiedź: (x − 3)² + (y + 1)² = 25
Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.
Rozwiąż zadanieNajczęstsze błędy
- Wpisanie r zamiast r² po prawej stronie równania okręgu.
- Zły znak w nawiasie równania okręgu: środek (2, −4) daje (x − 2)² + (y + 4)².
- Warunek prostopadłości a₁ = −a₂ zamiast a₁ · a₂ = −1.
- Podanie odległości AS jako całej przekątnej. S jest środkiem, więc przekątna to 2 · |AS|.
Gdzie to się przydaje poza maturą
Współrzędne to sposób, w jaki komputery widzą świat. Każdy piksel na ekranie i każdy punkt na mapie ma swoje (x, y).
W biznesie
Firmy kurierskie liczą odległości między punktami na mapie, żeby zaplanować trasy i wybrać najbliższy magazyn. Najprostsza wersja to wzór na odległość z matury.
Sieci handlowe wybierają lokalizacje sklepów, sprawdzając, jak daleko mają klienci z różnych osiedli.
W technologii
Aplikacje z mapą pokazują okrąg zasięgu, na przykład wszystkie restauracje w promieniu 2 km. To równanie okręgu: (x − a)² + (y − b)² ≤ r².
W grafice komputerowej sprawdzanie, czy kliknąłeś w przycisk albo czy dwa obiekty w grze się zderzyły, to obliczanie odległości punktów.
W codziennym życiu
Planując meble na rysunku w kratkę, korzystasz ze współrzędnych. Odległość z narożnika do narożnika liczysz z tego samego wzoru co na maturze.
Bieg w aplikacji sportowej to ciąg punktów GPS. Długość trasy to suma odległości między kolejnymi punktami.
To było na maturze
Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.
- Matura 2025, zadanie 22: przekątna kwadratu z A = (4, −1) i S = (1, 3)
- Matura 2025, zadanie 23: proste równoległe z parametrem m
- Matura 2025, zadanie 24: równanie okręgu o środku (2, 4) przez (0, 0)
- Matura 2024, zadanie 23: proste prostopadłe y = (m + 1)x + 7 i y = −2x + 7
- Matura 2024, zadanie 24: bok BC równoległoboku z A, B i punktu przecięcia przekątnych
Pytania i odpowiedzi
Jak obliczyć odległość dwóch punktów w układzie współrzędnych?
|AB| = √((x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²). To twierdzenie Pitagorasa dla trójkąta, którego przyprostokątne to różnice współrzędnych.
Kiedy dwie proste są prostopadłe?
Gdy iloczyn ich współczynników kierunkowych jest równy −1: a₁ · a₂ = −1. Na przykład proste o współczynnikach 2 i −1/2.
Jak zapisać równanie okręgu?
(x − a)² + (y − b)² = r², gdzie (a, b) to środek, a r promień. Po prawej stronie stoi kwadrat promienia.
Jak znaleźć wierzchołek C, gdy znam A i środek przekątnych S?
S jest środkiem odcinka AC, więc C = (2 · xS − xA, 2 · yS − yA), czyli każdą współrzędną S podwajasz i odejmujesz współrzędną A.
Teoria już jest. Czas na praktykę.
Trenuj: Geometria analityczna