Funkcje
Funkcja liniowa na maturze: współczynnik kierunkowy, miejsce zerowe i parametr
Funkcja liniowa to najprostsza funkcja na maturze, a jej wykres to zwykła prosta. Zadania sprawdzają, czy rozumiesz, co mówią liczby a i b. Zwykle są to szybkie punkty za zadania zamknięte.
Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.
O co chodzi w tym typie zadań
Najczęstsze pytania brzmią tak: dla jakiego m funkcja nie ma miejsca zerowego, dla jakich k funkcja jest malejąca, ile wynosi a, jeśli dwie funkcje mają to samo miejsce zerowe. W arkuszach 2024 i 2025 pojawiły się wszystkie trzy.
Każde z tych pytań sprowadza się do jednego prostego warunku na współczynnik a albo do rozwiązania równania ax + b = 0.
Teoria od zera
Funkcja liniowa ma wzór f(x) = ax + b. Jej wykres to prosta.
Co mówią liczby a i b
Liczba a to współczynnik kierunkowy. Gdy a > 0, funkcja rośnie. Gdy a < 0, maleje. Gdy a = 0, jest stała. Liczba b mówi, gdzie prosta przecina oś y: w punkcie (0, b).
Miejsce zerowe
To x, dla którego f(x) = 0. Rozwiązujesz równanie ax + b = 0.
Gdy a = 0, a b ≠ 0, równanie jest sprzeczne, więc funkcja nie ma miejsca zerowego.
Zadania z parametrem
Parametr (m albo k) to liczba, której jeszcze nie znasz. Zapisz warunek dla współczynnika i rozwiąż go.
Parametr to po prostu liczba, której jeszcze nie znasz. Traktujesz go jak zwykłą liczbę, zapisujesz warunek z treści i rozwiązujesz równanie albo nierówność, w której niewiadomą jest właśnie parametr.
Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku
Przykład 1
Opisz funkcję f(x) = −2x + 6.
- a = −2 < 0, więc funkcja maleje.
- b = 6, więc prosta przecina oś y w punkcie (0, 6).
- Miejsce zerowe: −2x + 6 = 0, x = 3.
Odpowiedź: Maleje, przecina oś y w (0, 6), miejsce zerowe x = 3.
Przykład 2
Dla jakich m funkcja f(x) = (m − 4)x + 2 jest rosnąca?
- Funkcja rośnie, gdy współczynnik przy x jest dodatni.
- m − 4 > 0.
- m > 4.
Odpowiedź: m ∈ (4, +∞)
Przykład 3
Funkcje f(x) = 2x − 8 oraz g(x) = ax + 3 mają to samo miejsce zerowe. Oblicz a.
- Miejsce zerowe f: 2x − 8 = 0, x = 4.
- g(4) = 0, czyli 4a + 3 = 0.
- a = −3/4.
Odpowiedź: a = −3/4
Przykład 4
Taksówka liczy 8 zł za start i 3 zł za kilometr. Ile zapłacisz za 12 km?
- Koszt to funkcja liniowa f(x) = 3x + 8.
- f(12) = 36 + 8 = 44.
Odpowiedź: 44 zł
Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.
Rozwiąż zadanieNajczęstsze błędy
- Mylenie roli a i b. Liczba a decyduje o nachyleniu, a b o punkcie przecięcia z osią y.
- Zapominanie o zmianie znaku przy dzieleniu przez liczbę ujemną w nierówności z parametrem.
- Szukanie miejsca zerowego funkcji stałej. Gdy a = 0 i b ≠ 0, miejsca zerowego nie ma.
- Podstawianie miejsca zerowego do złej funkcji. Najpierw liczysz je z funkcji, którą znasz w całości.
Gdzie to się przydaje poza maturą
Funkcja liniowa opisuje wszystko, co ma stałą opłatę początkową i stałą stawkę za jednostkę. Takich sytuacji jest mnóstwo.
W biznesie
Wynagrodzenie handlowca to często podstawa plus prowizja od sprzedaży: f(x) = 0,05x + 4000. Współczynnik a to procent prowizji, a b to pensja podstawowa.
Koszty firmy dzieli się na stałe i zmienne. Koszt całkowity to koszty stałe plus koszt jednej sztuki razy liczba sztuk, czyli funkcja liniowa.
W technologii
Prędkość pobierania pliku przy stałym łączu daje liniową zależność przesłanych danych od czasu. Aplikacja liczy z niej, ile zostało do końca.
Kalibracja czujników, na przykład termometru w smartfonie, polega na znalezieniu prostej, która zamienia odczyt czujnika na stopnie.
W codziennym życiu
Rachunek za prąd to zwykle opłata stała plus stawka za kilowatogodzinę. Wiedząc to, łatwo policzyć, ile kosztuje miesiąc z grzejnikiem elektrycznym.
Przeliczanie stopni Celsjusza na Fahrenheita to funkcja liniowa: F = 1,8C + 32.
To było na maturze
Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.
- Matura 2025, zadanie 13: kiedy f(x) = (3 − m)x − 4 nie ma miejsca zerowego
- Matura 2024, zadanie 12: f(x) = (−2k + 3)x + k − 1 malejąca
- Matura 2024, zadanie 13: to samo miejsce zerowe f(x) = 3x + 6 i g(x) = ax + 7
Pytania i odpowiedzi
Kiedy funkcja liniowa nie ma miejsca zerowego?
Gdy jest stała i różna od zera, czyli a = 0 i b ≠ 0. Wtedy wykres to pozioma prosta, która nie przecina osi x.
Jak sprawdzić, czy funkcja liniowa rośnie czy maleje?
Spójrz na współczynnik a, czyli liczbę przy x. Gdy a > 0, funkcja rośnie, gdy a < 0, maleje, a gdy a = 0, jest stała.
Jak obliczyć miejsce zerowe funkcji liniowej?
Rozwiąż równanie ax + b = 0. Wynik to x = −b/a, o ile a ≠ 0.
Co oznacza b we wzorze f(x) = ax + b?
To wartość funkcji dla x = 0, czyli punkt, w którym prosta przecina oś y: (0, b).
Teoria już jest. Czas na praktykę.
Trenuj: Funkcja liniowa