Trenuj

Funkcje

Funkcja liniowa na maturze: współczynnik kierunkowy, miejsce zerowe i parametr

Funkcja liniowa to najprostsza funkcja na maturze, a jej wykres to zwykła prosta. Zadania sprawdzają, czy rozumiesz, co mówią liczby a i b. Zwykle są to szybkie punkty za zadania zamknięte.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

Najczęstsze pytania brzmią tak: dla jakiego m funkcja nie ma miejsca zerowego, dla jakich k funkcja jest malejąca, ile wynosi a, jeśli dwie funkcje mają to samo miejsce zerowe. W arkuszach 2024 i 2025 pojawiły się wszystkie trzy.

Każde z tych pytań sprowadza się do jednego prostego warunku na współczynnik a albo do rozwiązania równania ax + b = 0.

Teoria od zera

Funkcja liniowa ma wzór f(x) = ax + b. Jej wykres to prosta.

Co mówią liczby a i b

Liczba a to współczynnik kierunkowy. Gdy a > 0, funkcja rośnie. Gdy a < 0, maleje. Gdy a = 0, jest stała. Liczba b mówi, gdzie prosta przecina oś y: w punkcie (0, b).

Miejsce zerowe

To x, dla którego f(x) = 0. Rozwiązujesz równanie ax + b = 0.

f(x) = 5x + 5
5x + 5 = 0 → x = −1

Gdy a = 0, a b ≠ 0, równanie jest sprzeczne, więc funkcja nie ma miejsca zerowego.

Zadania z parametrem

Parametr (m albo k) to liczba, której jeszcze nie znasz. Zapisz warunek dla współczynnika i rozwiąż go.

f(x) = (3 − m)x − 4 nie ma miejsca zerowego
3 − m = 0 → m = 3
f(x) = (−2k + 7)x + k − 3 jest malejąca
−2k + 7 < 0
−2k < −7
k > 7/2

Parametr to po prostu liczba, której jeszcze nie znasz. Traktujesz go jak zwykłą liczbę, zapisujesz warunek z treści i rozwiązujesz równanie albo nierówność, w której niewiadomą jest właśnie parametr.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Opisz funkcję f(x) = −2x + 6.

  1. a = −2 < 0, więc funkcja maleje.
  2. b = 6, więc prosta przecina oś y w punkcie (0, 6).
  3. Miejsce zerowe: −2x + 6 = 0, x = 3.

Odpowiedź: Maleje, przecina oś y w (0, 6), miejsce zerowe x = 3.

Przykład 2

Dla jakich m funkcja f(x) = (m − 4)x + 2 jest rosnąca?

  1. Funkcja rośnie, gdy współczynnik przy x jest dodatni.
  2. m − 4 > 0.
  3. m > 4.

Odpowiedź: m ∈ (4, +∞)

Przykład 3

Funkcje f(x) = 2x − 8 oraz g(x) = ax + 3 mają to samo miejsce zerowe. Oblicz a.

  1. Miejsce zerowe f: 2x − 8 = 0, x = 4.
  2. g(4) = 0, czyli 4a + 3 = 0.
  3. a = −3/4.

Odpowiedź: a = −3/4

Przykład 4

Taksówka liczy 8 zł za start i 3 zł za kilometr. Ile zapłacisz za 12 km?

  1. Koszt to funkcja liniowa f(x) = 3x + 8.
  2. f(12) = 36 + 8 = 44.

Odpowiedź: 44 zł

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Mylenie roli a i b. Liczba a decyduje o nachyleniu, a b o punkcie przecięcia z osią y.
  • Zapominanie o zmianie znaku przy dzieleniu przez liczbę ujemną w nierówności z parametrem.
  • Szukanie miejsca zerowego funkcji stałej. Gdy a = 0 i b ≠ 0, miejsca zerowego nie ma.
  • Podstawianie miejsca zerowego do złej funkcji. Najpierw liczysz je z funkcji, którą znasz w całości.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Funkcja liniowa opisuje wszystko, co ma stałą opłatę początkową i stałą stawkę za jednostkę. Takich sytuacji jest mnóstwo.

W biznesie

Wynagrodzenie handlowca to często podstawa plus prowizja od sprzedaży: f(x) = 0,05x + 4000. Współczynnik a to procent prowizji, a b to pensja podstawowa.

Koszty firmy dzieli się na stałe i zmienne. Koszt całkowity to koszty stałe plus koszt jednej sztuki razy liczba sztuk, czyli funkcja liniowa.

W technologii

Prędkość pobierania pliku przy stałym łączu daje liniową zależność przesłanych danych od czasu. Aplikacja liczy z niej, ile zostało do końca.

Kalibracja czujników, na przykład termometru w smartfonie, polega na znalezieniu prostej, która zamienia odczyt czujnika na stopnie.

W codziennym życiu

Rachunek za prąd to zwykle opłata stała plus stawka za kilowatogodzinę. Wiedząc to, łatwo policzyć, ile kosztuje miesiąc z grzejnikiem elektrycznym.

Przeliczanie stopni Celsjusza na Fahrenheita to funkcja liniowa: F = 1,8C + 32.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy funkcja liniowa nie ma miejsca zerowego?

Gdy jest stała i różna od zera, czyli a = 0 i b ≠ 0. Wtedy wykres to pozioma prosta, która nie przecina osi x.

Jak sprawdzić, czy funkcja liniowa rośnie czy maleje?

Spójrz na współczynnik a, czyli liczbę przy x. Gdy a > 0, funkcja rośnie, gdy a < 0, maleje, a gdy a = 0, jest stała.

Jak obliczyć miejsce zerowe funkcji liniowej?

Rozwiąż równanie ax + b = 0. Wynik to x = −b/a, o ile a ≠ 0.

Co oznacza b we wzorze f(x) = ax + b?

To wartość funkcji dla x = 0, czyli punkt, w którym prosta przecina oś y: (0, b).

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Funkcja liniowa

Powiązane tematy