Trenuj

Funkcje

Funkcja kwadratowa z wykresu: wierzchołek, postać kanoniczna i przesunięcia

Funkcja kwadratowa to najważniejszy temat funkcyjny na maturze. W arkuszach 2024 i 2025 była cała seria zadań do jednej paraboli. Wszystkie opierają się na kilku informacjach, które odczytasz z rysunku w minutę.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

Zadania z funkcji kwadratowej zwykle wyglądają tak: dostajesz rysunek paraboli i kilka pytań. Jaki jest zbiór rozwiązań nierówności f(x) ≥ 0? Jaki jest wzór funkcji? Która równość jest prawdziwa? Jak wygląda wykres funkcji przesuniętej?

Wszystko zaczyna się od wierzchołka. Gdy znasz współrzędne wierzchołka i kierunek ramion, masz wzór. Gdy znasz wzór, odpowiesz na każde pytanie.

Teoria od zera

Wykres funkcji kwadratowej to parabola. Z rysunku odczytasz wierzchołek, miejsca zerowe i kierunek ramion.

Postać kanoniczna

Gdy wierzchołek to W = (p, q), wzór ma postać f(x) = a(x − p)² + q. Znak w nawiasie jest przeciwny do p. Gdy ramiona idą w dół, a jest ujemne.

W = (−4, 1), ramiona w dół, a = −1
f(x) = −(x + 4)² + 1

Oś symetrii

To pionowa prosta x = p przez wierzchołek. Punkty o tej samej wartości leżą symetrycznie, więc ich średnia to p, a suma 2p.

oś x = −1 → f(0) = f(−2)

Nierówność z wykresu

f(x) ≥ 0 oznacza miejsca, gdzie wykres leży na osi x albo nad nią. Odczytaj końce z miejsc zerowych.

Przesuwanie wykresu

Liczba w nawiasie przesuwa wykres poziomo w stronę przeciwną do znaku. Liczba poza nawiasem przesuwa go pionowo zgodnie ze znakiem. Minus przy x odbija wykres względem osi y.

f(x + 3) → 3 w lewo
f(x − 3) → 3 w prawo
f(x) + 2 → 2 w górę
f(−x) → odbicie względem osi y

Gdy wierzchołek nie wystarcza do ustalenia liczby a, potrzebujesz jeszcze jednego punktu z wykresu. Najwygodniejszy jest punkt przecięcia z osią y, czyli (0, f(0)). Podstawiasz go do wzoru a(x − p)² + q i liczysz a.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Parabola ma wierzchołek (2, 4), ramiona w dół i przechodzi przez (0, 0). Podaj wzór i miejsca zerowe.

  1. Wzór kanoniczny: f(x) = a(x − 2)² + 4.
  2. Podstaw (0, 0): 0 = 4a + 4, więc a = −1.
  3. f(x) = −(x − 2)² + 4.
  4. Miejsca zerowe: (x − 2)² = 4, więc x = 0 lub x = 4.

Odpowiedź: f(x) = −(x − 2)² + 4, miejsca zerowe 0 i 4

Przykład 2

Dla paraboli z osią symetrii x = 2 podaj liczbę n, dla której f(−1) = f(n).

  1. −1 leży 3 jednostki na lewo od osi x = 2.
  2. Punkt symetryczny leży 3 jednostki na prawo: 2 + 3 = 5.

Odpowiedź: n = 5

Przykład 3

Wierzchołek wykresu f to (2, 4). Gdzie jest wierzchołek wykresu g(x) = f(x + 3)?

  1. f(x + 3) przesuwa wykres o 3 jednostki w lewo.
  2. 2 − 3 = −1, a druga współrzędna się nie zmienia.

Odpowiedź: (−1, 4)

Przykład 4

Parabola ma wierzchołek (3, 6) i przecina oś y w punkcie (0, 3). Wyznacz wzór w postaci kanonicznej.

  1. f(x) = a(x − 3)² + 6.
  2. Podstaw (0, 3): 3 = 9a + 6.
  3. 9a = −3, a = −1/3.

Odpowiedź: f(x) = −1/3 · (x − 3)² + 6

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Zły znak w nawiasie: wierzchołek (−4, 1) daje (x + 4)², a nie (x − 4)².
  • Mylenie osi symetrii x = p z prostą y = q.
  • Przesunięcie wykresu f(x + 3) w prawo zamiast w lewo.
  • Odczytanie nierówności f(x) ≥ 0 jako przedziału, gdzie wykres jest pod osią.
  • Pominięcie liczby a, gdy nie jest równa −1. Zawsze sprawdź ją dodatkowym punktem.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Parabola opisuje rzuty, zyski z ceną, która odstrasza klientów, i kształty anten. To jedna z najbardziej praktycznych krzywych.

W biznesie

Kawiarnia sprzedaje 200 − 10p kaw przy cenie p zł. Przychód p(200 − 10p) to parabola z ramionami w dół. Wierzchołek, czyli cena 10 zł, daje największy przychód: 1000 zł dziennie. Zbyt niska cena oznacza tłum, ale mały zarobek, a zbyt wysoka pustą salę.

Gdy dochodzą koszty stałe, na przykład 1000 zł, miejsca zerowe paraboli zysku pokazują ceny, przy których firma wychodzi na zero.

W technologii

Anteny satelitarne i reflektory samochodowe mają kształt paraboli, bo taka powierzchnia skupia wszystkie promienie w jednym punkcie.

Silniki gier liczą tor lotu piłki czy pocisku jako parabolę. Wierzchołek to najwyższy punkt lotu.

W codziennym życiu

Piłka kopnięta w górę leci po paraboli. Oś symetrii mówi, że spada tyle samo czasu, ile się wznosiła.

Fontanny i strumień wody z węża ogrodowego też tworzą parabole. Zmieniając kąt, przesuwasz wierzchołek.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jak odczytać wzór funkcji kwadratowej z wykresu?

Odczytaj wierzchołek (p, q) i zapisz f(x) = a(x − p)² + q. Liczbę a wylicz, podstawiając jeszcze jeden punkt z wykresu, najlepiej przecięcie z osią y.

Co to jest postać kanoniczna funkcji kwadratowej?

To zapis f(x) = a(x − p)² + q, w którym od razu widać wierzchołek W = (p, q). Pozostałe postacie to ogólna ax² + bx + c i iloczynowa a(x − x₁)(x − x₂).

Jak przesunąć wykres funkcji kwadratowej?

f(x + t) przesuwa wykres o t w lewo, f(x − t) o t w prawo, f(x) + t o t w górę, a f(x) − t o t w dół. f(−x) odbija wykres względem osi y.

Jak obliczyć sumę miejsc zerowych bez liczenia delty?

Miejsca zerowe leżą symetrycznie względem osi x = p, więc ich średnia to p, a suma 2p. To samo dotyczy dowolnych dwóch argumentów o tej samej wartości.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Funkcja kwadratowa z wykresu

Powiązane tematy