Funkcje
Funkcja kwadratowa z wykresu: wierzchołek, postać kanoniczna i przesunięcia
Funkcja kwadratowa to najważniejszy temat funkcyjny na maturze. W arkuszach 2024 i 2025 była cała seria zadań do jednej paraboli. Wszystkie opierają się na kilku informacjach, które odczytasz z rysunku w minutę.
Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.
O co chodzi w tym typie zadań
Zadania z funkcji kwadratowej zwykle wyglądają tak: dostajesz rysunek paraboli i kilka pytań. Jaki jest zbiór rozwiązań nierówności f(x) ≥ 0? Jaki jest wzór funkcji? Która równość jest prawdziwa? Jak wygląda wykres funkcji przesuniętej?
Wszystko zaczyna się od wierzchołka. Gdy znasz współrzędne wierzchołka i kierunek ramion, masz wzór. Gdy znasz wzór, odpowiesz na każde pytanie.
Teoria od zera
Wykres funkcji kwadratowej to parabola. Z rysunku odczytasz wierzchołek, miejsca zerowe i kierunek ramion.
Postać kanoniczna
Gdy wierzchołek to W = (p, q), wzór ma postać f(x) = a(x − p)² + q. Znak w nawiasie jest przeciwny do p. Gdy ramiona idą w dół, a jest ujemne.
Oś symetrii
To pionowa prosta x = p przez wierzchołek. Punkty o tej samej wartości leżą symetrycznie, więc ich średnia to p, a suma 2p.
Nierówność z wykresu
f(x) ≥ 0 oznacza miejsca, gdzie wykres leży na osi x albo nad nią. Odczytaj końce z miejsc zerowych.
Przesuwanie wykresu
Liczba w nawiasie przesuwa wykres poziomo w stronę przeciwną do znaku. Liczba poza nawiasem przesuwa go pionowo zgodnie ze znakiem. Minus przy x odbija wykres względem osi y.
Gdy wierzchołek nie wystarcza do ustalenia liczby a, potrzebujesz jeszcze jednego punktu z wykresu. Najwygodniejszy jest punkt przecięcia z osią y, czyli (0, f(0)). Podstawiasz go do wzoru a(x − p)² + q i liczysz a.
Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku
Przykład 1
Parabola ma wierzchołek (2, 4), ramiona w dół i przechodzi przez (0, 0). Podaj wzór i miejsca zerowe.
- Wzór kanoniczny: f(x) = a(x − 2)² + 4.
- Podstaw (0, 0): 0 = 4a + 4, więc a = −1.
- f(x) = −(x − 2)² + 4.
- Miejsca zerowe: (x − 2)² = 4, więc x = 0 lub x = 4.
Odpowiedź: f(x) = −(x − 2)² + 4, miejsca zerowe 0 i 4
Przykład 2
Dla paraboli z osią symetrii x = 2 podaj liczbę n, dla której f(−1) = f(n).
- −1 leży 3 jednostki na lewo od osi x = 2.
- Punkt symetryczny leży 3 jednostki na prawo: 2 + 3 = 5.
Odpowiedź: n = 5
Przykład 3
Wierzchołek wykresu f to (2, 4). Gdzie jest wierzchołek wykresu g(x) = f(x + 3)?
- f(x + 3) przesuwa wykres o 3 jednostki w lewo.
- 2 − 3 = −1, a druga współrzędna się nie zmienia.
Odpowiedź: (−1, 4)
Przykład 4
Parabola ma wierzchołek (3, 6) i przecina oś y w punkcie (0, 3). Wyznacz wzór w postaci kanonicznej.
- f(x) = a(x − 3)² + 6.
- Podstaw (0, 3): 3 = 9a + 6.
- 9a = −3, a = −1/3.
Odpowiedź: f(x) = −1/3 · (x − 3)² + 6
Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.
Rozwiąż zadanieNajczęstsze błędy
- Zły znak w nawiasie: wierzchołek (−4, 1) daje (x + 4)², a nie (x − 4)².
- Mylenie osi symetrii x = p z prostą y = q.
- Przesunięcie wykresu f(x + 3) w prawo zamiast w lewo.
- Odczytanie nierówności f(x) ≥ 0 jako przedziału, gdzie wykres jest pod osią.
- Pominięcie liczby a, gdy nie jest równa −1. Zawsze sprawdź ją dodatkowym punktem.
Gdzie to się przydaje poza maturą
Parabola opisuje rzuty, zyski z ceną, która odstrasza klientów, i kształty anten. To jedna z najbardziej praktycznych krzywych.
W biznesie
Kawiarnia sprzedaje 200 − 10p kaw przy cenie p zł. Przychód p(200 − 10p) to parabola z ramionami w dół. Wierzchołek, czyli cena 10 zł, daje największy przychód: 1000 zł dziennie. Zbyt niska cena oznacza tłum, ale mały zarobek, a zbyt wysoka pustą salę.
Gdy dochodzą koszty stałe, na przykład 1000 zł, miejsca zerowe paraboli zysku pokazują ceny, przy których firma wychodzi na zero.
W technologii
Anteny satelitarne i reflektory samochodowe mają kształt paraboli, bo taka powierzchnia skupia wszystkie promienie w jednym punkcie.
Silniki gier liczą tor lotu piłki czy pocisku jako parabolę. Wierzchołek to najwyższy punkt lotu.
W codziennym życiu
Piłka kopnięta w górę leci po paraboli. Oś symetrii mówi, że spada tyle samo czasu, ile się wznosiła.
Fontanny i strumień wody z węża ogrodowego też tworzą parabole. Zmieniając kąt, przesuwasz wierzchołek.
To było na maturze
Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.
- Matura 2025, zadanie 12.1: wzór kanoniczny paraboli z wierzchołkiem (3, 6)
- Matura 2025, zadanie 12.2: oś symetrii paraboli
- Matura 2025, zadanie 12.3: suma miejsc zerowych g(x) = f(x) − 3
- Matura 2024, zadanie 14.1: nierówność f(x) ≥ 0 z wykresu paraboli
- Matura 2024, zadanie 14.2: wzór paraboli z wierzchołkiem (1, 9)
- Matura 2024, zadanie 14.3: prawdziwa równość f(−4) = f(...)
- Matura 2024, zadanie 14.4: wykresy g(x) = f(x + 3) i h(x) = f(−x)
Pytania i odpowiedzi
Jak odczytać wzór funkcji kwadratowej z wykresu?
Odczytaj wierzchołek (p, q) i zapisz f(x) = a(x − p)² + q. Liczbę a wylicz, podstawiając jeszcze jeden punkt z wykresu, najlepiej przecięcie z osią y.
Co to jest postać kanoniczna funkcji kwadratowej?
To zapis f(x) = a(x − p)² + q, w którym od razu widać wierzchołek W = (p, q). Pozostałe postacie to ogólna ax² + bx + c i iloczynowa a(x − x₁)(x − x₂).
Jak przesunąć wykres funkcji kwadratowej?
f(x + t) przesuwa wykres o t w lewo, f(x − t) o t w prawo, f(x) + t o t w górę, a f(x) − t o t w dół. f(−x) odbija wykres względem osi y.
Jak obliczyć sumę miejsc zerowych bez liczenia delty?
Miejsca zerowe leżą symetrycznie względem osi x = p, więc ich średnia to p, a suma 2p. To samo dotyczy dowolnych dwóch argumentów o tej samej wartości.
Teoria już jest. Czas na praktykę.
Trenuj: Funkcja kwadratowa z wykresu