Matura: Kombinatoryka, prawdopodobieństwo i statystyka
Kombinatoryka i prawdopodobieństwo na maturze: reguła mnożenia i rzuty kostką
Kombinatoryka to liczenie możliwości bez wypisywania ich wszystkich. Na maturze podstawowej wystarczy jedna reguła i trochę ostrożności z przypadkami.
Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.
O co chodzi w tym typie zadań
W arkuszach pojawiają się: liczba kodów z danych cyfr bez powtórzeń, liczba liczb trzycyfrowych spełniających warunek, prawdopodobieństwo sumy oczek przy dwóch rzutach kostką i otwarte zadanie z losowaniem ze zwracaniem.
Klucz to reguła mnożenia i dokładne ustalenie, co jest jednym wynikiem. Przy dwóch kostkach wynik to para liczb, a (1, 6) i (6, 1) to dwa różne wyniki.
Teoria od zera
Kombinatoryka to liczenie, na ile sposobów można coś zrobić. Prawdopodobieństwo mówi, jaka część tych sposobów jest korzystna.
Reguła mnożenia
Gdy wybierasz po kolei, mnożysz liczby możliwości na każdym kroku.
Liczby trzycyfrowe
Cyfra setek nie może być zerem. Gdy warunki zależą od tego, gdzie stoi cyfra, rozbij zadanie na przypadki, policz każdy osobno i dodaj wyniki.
Prawdopodobieństwo klasyczne
Przy dwóch rzutach kostką wszystkich wyników jest 6 · 6 = 36, a (1, 6) i (6, 1) to dwa różne wyniki. Przy losowaniu dwa razy ze zwracaniem ze zbioru n liczb jest n · n wyników.
Suma dwóch liczb jest parzysta, gdy obie są parzyste albo obie nieparzyste.
Gdy warunek zależy od położenia cyfry, rozbij zadanie na przypadki, które się nie nakładają, policz każdy osobno i dodaj wyniki. Dodajesz przypadki, a mnożysz kolejne wybory w jednym przypadku.
Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku
Przykład 1
Ile jest czterocyfrowych kodów PIN, jeśli cyfry mogą się powtarzać?
- Na każde z czterech miejsc wybierasz jedną z 10 cyfr.
- 10 · 10 · 10 · 10 = 10 000.
Odpowiedź: 10 000
Przykład 2
Ile kodów można utworzyć z cyfr 2, 4, 6, 8, 9, jeśli każda występuje dokładnie raz?
- Pierwsze miejsce: 5 możliwości, drugie: 4, trzecie: 3, czwarte: 2, piąte: 1.
- 5 · 4 · 3 · 2 · 1 = 120.
Odpowiedź: 120
Przykład 3
Rzucamy dwa razy kostką. Jakie jest prawdopodobieństwo, że suma oczek wyniesie 10?
- Wszystkich wyników jest 6 · 6 = 36.
- Sprzyjające: (4, 6), (5, 5), (6, 4), czyli 3.
- P = 3/36 = 1/12.
Odpowiedź: 1/12
Przykład 4
Ile jest trzycyfrowych liczb parzystych, w których cyfra 0 występuje dokładnie raz?
- Przypadek 1: zero na końcu. Setki i dziesiątki niezerowe: 9 · 9 = 81.
- Przypadek 2: zero w środku. Setki: 9 możliwości, jedności parzyste różne od zera (2, 4, 6, 8): 4. Razem 36.
- Zero nie może stać na początku.
- 81 + 36 = 117.
Odpowiedź: 117
Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.
Rozwiąż zadanieNajczęstsze błędy
- Liczenie wyników dwóch kostek jako par nieuporządkowanych. (2, 5) i (5, 2) to dwa wyniki.
- Dopuszczenie zera na pierwszym miejscu liczby trzycyfrowej.
- Mnożenie przypadków zamiast ich dodawania.
- Zapominanie o skróceniu ułamka albo podanie liczby wyników zamiast prawdopodobieństwa.
Gdzie to się przydaje poza maturą
Kombinatoryka i prawdopodobieństwo mówią, ile jest możliwości i jak bardzo coś jest prawdopodobne. Bez nich nie ma bezpieczeństwa haseł, ubezpieczeń ani rozsądnych decyzji.
W biznesie
Ubezpieczyciele wyceniają polisy, szacując prawdopodobieństwo szkody. Składka musi pokryć średnie wypłaty i koszty firmy.
Sklepy internetowe testują dwie wersje strony na losowo wybranych klientach i sprawdzają, czy różnica w sprzedaży nie jest przypadkiem. To rachunek prawdopodobieństwa w praktyce.
W technologii
Siła hasła to kombinatoryka. Czterocyfrowy PIN ma 10 000 możliwości, a hasło z 10 znaków z liter, cyfr i symboli ma ich tyle, że zgadywanie trwałoby setki lat.
Tablice rejestracyjne i numery kont projektuje się tak, żeby nie zabrakło kombinacji na wiele lat.
W codziennym życiu
Szansa na trafienie szóstki w popularnej loterii to około 1 do 14 milionów. Kombinatoryka pokazuje, jak mało realna jest wygrana.
Ile strojów ułożysz z 4 koszulek, 3 par spodni i 2 par butów? 4 · 3 · 2 = 24. To ta sama reguła mnożenia co w zadaniach z kodami.
To było na maturze
Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.
- Matura 2025, zadanie 27: trzycyfrowe nieparzyste z jednym zerem
- Matura 2025, zadanie 28: suma oczek 11 na dwóch kostkach
- Matura 2024, zadanie 27: kody z cyfr 1, 3, 6, 8 bez powtórzeń
- Matura 2024, zadanie 30: losowanie ze zwracaniem ze zbioru {5, 6, 7, 8, 9}
Pytania i odpowiedzi
Co to jest reguła mnożenia?
Jeśli wybierasz po kolei kilka rzeczy, mnożysz liczby możliwości na każdym kroku. Trzy wybory po 4, 3 i 2 możliwości dają 4 · 3 · 2 = 24 wyniki.
Jak obliczyć prawdopodobieństwo przy rzucie dwiema kostkami?
Wszystkich wyników jest 36. Wypisz pary, które spełniają warunek, policz je i podziel przez 36.
Co oznacza losowanie ze zwracaniem?
Po wylosowaniu liczba wraca do puli i może zostać wylosowana ponownie. Przy dwóch losowaniach ze zbioru n liczb jest n · n wyników.
Kiedy dodawać, a kiedy mnożyć?
Mnożysz kolejne wybory w jednym scenariuszu. Dodajesz liczby wyników z różnych, rozłącznych przypadków.
Teoria już jest. Czas na praktykę.
Trenuj: Kombinatoryka i prawdopodobieństwo