Trenuj

Ciągi i trygonometria

Ciągi na maturze: arytmetyczny, geometryczny i rekurencyjny

Ciągi to kilka zadań w każdym arkuszu. Dobra wiadomość: wszystkie opierają się na dwóch typach ciągów i kilku wzorach, które mieszczą się na jednej kartce.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

Na maturze spotkasz pytania o konkretny wyraz ciągu, o różnicę ciągu arytmetycznego obliczoną z sumy wyrazów, o wyraz ciągu geometrycznego oraz o wartość parametru, dla której trzy wyrażenia tworzą ciąg arytmetyczny albo geometryczny.

Zanim użyjesz wzoru, zawsze wypisz kilka pierwszych wyrazów. To pozwala zobaczyć, z jakim ciągiem masz do czynienia, i chroni przed pomyłkami.

Teoria od zera

Ciąg to lista liczb ustawionych w kolejności: a₁, a₂, a₃ i tak dalej. Mała liczba na dole to numer wyrazu.

Wzór ogólny i rekurencyjny

Wzór ogólny, na przykład aₙ = 3n − 1, liczy wyraz od razu: podstawiasz numer za n. Wzór rekurencyjny, na przykład aₙ₊₁ = 2aₙ + 1, liczy następny wyraz z poprzedniego.

a₁ = 2, aₙ₊₁ = 2aₙ + 1
a₂ = 2 · 2 + 1 = 5
a₃ = 2 · 5 + 1 = 11

Ciąg arytmetyczny

Za każdym razem dodajesz tę samą liczbę r (różnicę).

aₙ = a₁ + (n − 1) · r
Sₙ = (a₁ + aₙ) : 2 · n

Trzy kolejne wyrazy a, b, c tworzą ciąg arytmetyczny, gdy środkowy jest średnią sąsiednich: 2b = a + c.

Ciąg geometryczny

Za każdym razem mnożysz przez tę samą liczbę q (iloraz). Iloraz liczysz jako q = a₂ : a₁.

aₙ = a₁ · qⁿ⁻¹
16, 8, 4, 2, ... q = 1/2

Trzy kolejne wyrazy a, b, c tworzą ciąg geometryczny, gdy b² = a · c.

Gdy znasz dwa dowolne wyrazy ciągu arytmetycznego, możesz policzyć różnicę: każdy wyraz zapisz przez a₁ i r, a potem odejmij równania stronami. Na przykład a₈ − a₃ = 5r.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Ciąg: a₁ = 3 oraz aₙ₊₁ = 2aₙ − 1. Oblicz a₃.

  1. a₂ = 2 · 3 − 1 = 5.
  2. a₃ = 2 · 5 − 1 = 9.

Odpowiedź: a₃ = 9

Przykład 2

Ciąg arytmetyczny: a₁ = 4, r = 3. Oblicz a₁₀ i sumę dziesięciu wyrazów.

  1. a₁₀ = 4 + 9 · 3 = 31.
  2. S₁₀ = (4 + 31) : 2 · 10 = 175.

Odpowiedź: a₁₀ = 31, S₁₀ = 175

Przykład 3

Ciąg geometryczny: a₁ = 81, a₂ = 27. Oblicz a₅.

  1. q = 27 : 81 = 1/3.
  2. a₅ = 81 · (1/3)⁴ = 81 : 81 = 1.

Odpowiedź: a₅ = 1

Przykład 4

Dla jakiego x ciąg (x, x + 4, 3x) jest arytmetyczny?

  1. Warunek: 2(x + 4) = x + 3x.
  2. 2x + 8 = 4x.
  3. x = 4. Ciąg to 4, 8, 12.

Odpowiedź: x = 4

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Pomylenie wzoru aₙ = a₁ + (n − 1)r z a₁ + nr. Do pierwszego wyrazu dodajesz różnicę n − 1 razy.
  • Liczenie ilorazu na odwrót: q = a₂ : a₁, a nie a₁ : a₂.
  • Zapomnienie, że ciąg malejący wymaga ujemnej różnicy. Gdy wychodzą dwa rozwiązania, sprawdź oba.
  • Uznanie ciągu stałego za malejący. Ciąg stały nie rośnie i nie maleje.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Ciąg arytmetyczny to stały przyrost, a geometryczny to stały procent. Te dwa modele opisują większość zmian w finansach i w przyrodzie.

W biznesie

Odkładasz co miesiąc o 50 zł więcej niż poprzednio, zaczynając od 100 zł. Po roku odłożysz sumę ciągu arytmetycznego: (100 + 650) : 2 · 12 = 4500 zł.

Lokata z kapitalizacją to ciąg geometryczny. Kwota rośnie co roku o ten sam procent, czyli jest mnożona przez ten sam iloraz.

W technologii

Rozdzielczość aparatów i pojemność dysków przez lata rosły mniej więcej geometrycznie, podwajając się co kilka lat.

Algorytmy przy kolejnych próbach połączenia z serwerem czekają coraz dłużej, na przykład 1, 2, 4, 8 sekund. To ciąg geometryczny, który chroni serwer przed przeciążeniem.

W codziennym życiu

Rata kredytu malejącego zmniejsza się co miesiąc o tę samą kwotę, więc raty tworzą ciąg arytmetyczny.

Plotka, którą każdy przekazuje dwóm osobom, rozchodzi się geometrycznie: 1, 2, 4, 8, 16. Po dwudziestu krokach zna ją ponad milion osób.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Czym się różni ciąg arytmetyczny od geometrycznego?

W arytmetycznym do każdego wyrazu dodajesz tę samą liczbę, w geometrycznym mnożysz przez tę samą liczbę. 2, 5, 8, 11 to ciąg arytmetyczny, a 2, 6, 18, 54 geometryczny.

Jak sprawdzić, czy trzy liczby tworzą ciąg arytmetyczny?

Środkowa musi być średnią sąsiednich: 2b = a + c. Dla ciągu geometrycznego warunek to b² = a · c.

Jak obliczyć sumę wyrazów ciągu arytmetycznego?

Sₙ = (a₁ + aₙ) : 2 · n. Dodajesz pierwszy i ostatni wyraz, dzielisz na pół i mnożysz przez liczbę wyrazów.

Co to jest ciąg rekurencyjny?

To ciąg, w którym każdy wyraz liczy się z poprzedniego. Wzór aₙ₊₁ = 2aₙ + 1 mówi: następny wyraz to podwojony poprzedni plus jeden.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Ciągi arytmetyczne i geometryczne

Powiązane tematy