Ciągi i trygonometria
Trygonometria na maturze: sinus, cosinus i tangens od zera
Trygonometria zaczyna się od trójkąta prostokątnego i trzech ułamków. Na maturze podstawowej to wystarczy, żeby rozwiązać wszystkie zadania z tego działu.
Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.
O co chodzi w tym typie zadań
Typowe zadania to: obliczenie cosinusa, gdy znasz tangens, uproszczenie wyrażenia z sinusem i cosinusem, rozwiązanie warunku typu √3 tg α = 2 sin α oraz wskazanie znaków funkcji dla kąta rozwartego.
Do większości z nich wystarczą dwa wzory: tg α = sin α : cos α oraz sin²α + cos²α = 1. Resztę załatwia rysunek trójkąta.
Teoria od zera
Trygonometria zaczyna się w trójkącie prostokątnym. Dla kąta ostrego α patrzysz na trzy boki: przyprostokątną naprzeciw kąta, przyprostokątną przy kącie i przeciwprostokątną (najdłuższą, naprzeciw kąta prostego).
Trzeci bok z twierdzenia Pitagorasa
Gdy znasz jedną funkcję, narysuj trójkąt z takimi bokami i policz trzeci bok.
Dwa najważniejsze wzory
Pierwszy wzór pomaga upraszczać: 1 − cos²α = sin²α. Wspólny czynnik wyłączasz przed nawias, jak przy zwykłych liczbach.
Wartości do zapamiętania
Znaki dla kątów większych niż 90°
Między 90° a 180° sinus jest dodatni, a cosinus ujemny. Między 180° a 270° oba są ujemne, więc tangens jest dodatni. Między 270° a 360° sinus jest ujemny, a cosinus dodatni.
Gdy znasz jedną funkcję kąta ostrego, narysuj trójkąt prostokątny, wpisz dwa boki wynikające z tej funkcji, policz trzeci z twierdzenia Pitagorasa i odczytaj pozostałe funkcje.
Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku
Przykład 1
Kąt α jest ostry i tg α = 8/15. Oblicz sin α i cos α.
- Przyprostokątne: 8 naprzeciw kąta, 15 przy kącie.
- Przeciwprostokątna: √(64 + 225) = √289 = 17.
- sin α = 8/17, cos α = 15/17.
Odpowiedź: sin α = 8/17, cos α = 15/17
Przykład 2
Uprość sin³α + sin α · cos²α.
- Wyłącz sin α: sin α (sin²α + cos²α).
- Nawias jest równy 1.
Odpowiedź: sin α
Przykład 3
Kąt α jest ostry i tg α = 2 sin α. Oblicz cos α.
- tg α = sin α : cos α, więc sin α : cos α = 2 sin α.
- Podziel obie strony przez sin α (dla kąta ostrego sin α ≠ 0): 1 : cos α = 2.
- cos α = 1/2, czyli α = 60°.
Odpowiedź: cos α = 1/2
Przykład 4
tg α = −2 oraz 90° < α < 180°. Jakie znaki mają sin α i cos α?
- Kąt leży w II ćwiartce: sinus dodatni, cosinus ujemny.
- Iloczyn sin α · cos α jest ujemny.
- Z tg α = sin α : cos α wynika sin α = −2 cos α.
Odpowiedź: sin α > 0, cos α < 0, sin α = −2 cos α
Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.
Rozwiąż zadanieNajczęstsze błędy
- Mylenie przyprostokątnej przy kącie z przyprostokątną naprzeciw kąta.
- Liczenie cos α jako 1 − sin α. Prawidłowo cos²α = 1 − sin²α.
- Zapominanie, że dla kąta rozwartego cosinus jest ujemny.
- Mylenie wartości sin 30° i sin 60°. sin 30° = 1/2, a sin 60° = √3/2.
Gdzie to się przydaje poza maturą
Trygonometria pozwala obliczać odległości i wysokości, których nie da się zmierzyć taśmą. Dlatego jest podstawą budownictwa, nawigacji i grafiki.
W biznesie
Firmy budowlane liczą nachylenie dachów i ramp. Przepisy określają maksymalne nachylenie podjazdu dla wózków, a to po prostu tangens kąta: wysokość podzielona przez długość poziomą.
Firmy fotowoltaiczne dobierają kąt ustawienia paneli, żeby łapały jak najwięcej słońca. Bez sinusa i cosinusa nie da się tego policzyć.
W technologii
Każda gra 3D i każda aplikacja z mapą korzysta z sinusa i cosinusa, obracając obiekty i licząc kąty widzenia.
Sygnały radiowe, Wi-Fi i dźwięk opisuje się falami sinusoidalnymi. Kompresja muzyki do plików opiera się na rozkładzie dźwięku na takie fale.
W codziennym życiu
Wysokość drzewa zmierzysz bez wspinania się: odejdź 10 m, zmierz kąt patrzenia na czubek, na przykład 40°, i policz 10 · tg 40°, czyli około 8,4 m (plus wysokość oczu).
Ustawiając drabinę, sprawdzasz kąt z ziemią. Zbyt mały oznacza poślizg, zbyt duży wywrotkę.
To było na maturze
Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.
- Matura 2025, zadanie 17: √3 tg α = 2 sin α, oblicz cos α
- Matura 2024, zadanie 18: znaki funkcji dla tg α = −3, 90° < α < 180°
- Matura 2024, zadanie 19: sin³20° + cos²20° · sin 20°
Pytania i odpowiedzi
Jak zapamiętać sinus, cosinus i tangens?
Sinus to bok naprzeciw kąta przez przeciwprostokątną, cosinus to bok przy kącie przez przeciwprostokątną, a tangens to bok naprzeciw przez bok przy kącie. Narysuj trójkąt i podpisz boki, zanim zaczniesz liczyć.
Co to jest jedynka trygonometryczna?
To wzór sin²α + cos²α = 1, prawdziwy dla każdego kąta. Pozwala policzyć cosinus z sinusa i odwrotnie oraz upraszczać wyrażenia.
Jakie znaki mają funkcje trygonometryczne kąta rozwartego?
Dla kąta od 90° do 180° sinus jest dodatni, a cosinus i tangens ujemne.
Czy wartości funkcji trygonometrycznych są w karcie wzorów?
Tak, w broszurze z wybranymi wzorami matematycznymi jest tabela wartości. Warto jednak znać na pamięć wartości dla 30°, 45° i 60°, bo oszczędza to czas.
Teoria już jest. Czas na praktykę.
Trenuj: Trygonometria