Trenuj

Ciągi i trygonometria

Trygonometria na maturze: sinus, cosinus i tangens od zera

Trygonometria zaczyna się od trójkąta prostokątnego i trzech ułamków. Na maturze podstawowej to wystarczy, żeby rozwiązać wszystkie zadania z tego działu.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

Typowe zadania to: obliczenie cosinusa, gdy znasz tangens, uproszczenie wyrażenia z sinusem i cosinusem, rozwiązanie warunku typu √3 tg α = 2 sin α oraz wskazanie znaków funkcji dla kąta rozwartego.

Do większości z nich wystarczą dwa wzory: tg α = sin α : cos α oraz sin²α + cos²α = 1. Resztę załatwia rysunek trójkąta.

Teoria od zera

Trygonometria zaczyna się w trójkącie prostokątnym. Dla kąta ostrego α patrzysz na trzy boki: przyprostokątną naprzeciw kąta, przyprostokątną przy kącie i przeciwprostokątną (najdłuższą, naprzeciw kąta prostego).

sin α = naprzeciw : przeciwprostokątna
cos α = przy kącie : przeciwprostokątna
tg α = naprzeciw : przy kącie

Trzeci bok z twierdzenia Pitagorasa

Gdy znasz jedną funkcję, narysuj trójkąt z takimi bokami i policz trzeci bok.

tg α = 5/12 → przyprostokątne 5 i 12
przeciwprostokątna: √(25 + 144) = 13
cos α = 12/13

Dwa najważniejsze wzory

sin²α + cos²α = 1
tg α = sin α : cos α

Pierwszy wzór pomaga upraszczać: 1 − cos²α = sin²α. Wspólny czynnik wyłączasz przed nawias, jak przy zwykłych liczbach.

Wartości do zapamiętania

sin 30° = 1/2, cos 30° = √3/2
sin 45° = cos 45° = √2/2
sin 60° = √3/2, cos 60° = 1/2

Znaki dla kątów większych niż 90°

Między 90° a 180° sinus jest dodatni, a cosinus ujemny. Między 180° a 270° oba są ujemne, więc tangens jest dodatni. Między 270° a 360° sinus jest ujemny, a cosinus dodatni.

Gdy znasz jedną funkcję kąta ostrego, narysuj trójkąt prostokątny, wpisz dwa boki wynikające z tej funkcji, policz trzeci z twierdzenia Pitagorasa i odczytaj pozostałe funkcje.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Kąt α jest ostry i tg α = 8/15. Oblicz sin α i cos α.

  1. Przyprostokątne: 8 naprzeciw kąta, 15 przy kącie.
  2. Przeciwprostokątna: √(64 + 225) = √289 = 17.
  3. sin α = 8/17, cos α = 15/17.

Odpowiedź: sin α = 8/17, cos α = 15/17

Przykład 2

Uprość sin³α + sin α · cos²α.

  1. Wyłącz sin α: sin α (sin²α + cos²α).
  2. Nawias jest równy 1.

Odpowiedź: sin α

Przykład 3

Kąt α jest ostry i tg α = 2 sin α. Oblicz cos α.

  1. tg α = sin α : cos α, więc sin α : cos α = 2 sin α.
  2. Podziel obie strony przez sin α (dla kąta ostrego sin α ≠ 0): 1 : cos α = 2.
  3. cos α = 1/2, czyli α = 60°.

Odpowiedź: cos α = 1/2

Przykład 4

tg α = −2 oraz 90° < α < 180°. Jakie znaki mają sin α i cos α?

  1. Kąt leży w II ćwiartce: sinus dodatni, cosinus ujemny.
  2. Iloczyn sin α · cos α jest ujemny.
  3. Z tg α = sin α : cos α wynika sin α = −2 cos α.

Odpowiedź: sin α > 0, cos α < 0, sin α = −2 cos α

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Mylenie przyprostokątnej przy kącie z przyprostokątną naprzeciw kąta.
  • Liczenie cos α jako 1 − sin α. Prawidłowo cos²α = 1 − sin²α.
  • Zapominanie, że dla kąta rozwartego cosinus jest ujemny.
  • Mylenie wartości sin 30° i sin 60°. sin 30° = 1/2, a sin 60° = √3/2.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Trygonometria pozwala obliczać odległości i wysokości, których nie da się zmierzyć taśmą. Dlatego jest podstawą budownictwa, nawigacji i grafiki.

W biznesie

Firmy budowlane liczą nachylenie dachów i ramp. Przepisy określają maksymalne nachylenie podjazdu dla wózków, a to po prostu tangens kąta: wysokość podzielona przez długość poziomą.

Firmy fotowoltaiczne dobierają kąt ustawienia paneli, żeby łapały jak najwięcej słońca. Bez sinusa i cosinusa nie da się tego policzyć.

W technologii

Każda gra 3D i każda aplikacja z mapą korzysta z sinusa i cosinusa, obracając obiekty i licząc kąty widzenia.

Sygnały radiowe, Wi-Fi i dźwięk opisuje się falami sinusoidalnymi. Kompresja muzyki do plików opiera się na rozkładzie dźwięku na takie fale.

W codziennym życiu

Wysokość drzewa zmierzysz bez wspinania się: odejdź 10 m, zmierz kąt patrzenia na czubek, na przykład 40°, i policz 10 · tg 40°, czyli około 8,4 m (plus wysokość oczu).

Ustawiając drabinę, sprawdzasz kąt z ziemią. Zbyt mały oznacza poślizg, zbyt duży wywrotkę.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jak zapamiętać sinus, cosinus i tangens?

Sinus to bok naprzeciw kąta przez przeciwprostokątną, cosinus to bok przy kącie przez przeciwprostokątną, a tangens to bok naprzeciw przez bok przy kącie. Narysuj trójkąt i podpisz boki, zanim zaczniesz liczyć.

Co to jest jedynka trygonometryczna?

To wzór sin²α + cos²α = 1, prawdziwy dla każdego kąta. Pozwala policzyć cosinus z sinusa i odwrotnie oraz upraszczać wyrażenia.

Jakie znaki mają funkcje trygonometryczne kąta rozwartego?

Dla kąta od 90° do 180° sinus jest dodatni, a cosinus i tangens ujemne.

Czy wartości funkcji trygonometrycznych są w karcie wzorów?

Tak, w broszurze z wybranymi wzorami matematycznymi jest tabela wartości. Warto jednak znać na pamięć wartości dla 30°, 45° i 60°, bo oszczędza to czas.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Trygonometria

Powiązane tematy