Trenuj

Matura: Równania i nierówności

Równania wyższych stopni i wielomiany: iloczyn równy zero i grupowanie wyrazów

Równanie z x³ wygląda na trudne, ale na maturze podstawowej zawsze da się je rozłożyć na iloczyn. A iloczyn równy zero to najprostsza rzecz w matematyce: wystarczy, że jeden czynnik jest zerem.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

W arkuszach pojawiają się trzy odmiany. Zamknięte zadanie z gotowym iloczynem, na przykład 2x(x + 3)(x² + 25) = 0, w którym trzeba policzyć rozwiązania. Otwarte zadanie z czterema wyrazami, na przykład x³ − 2x² − 3x + 6 = 0, które rozwiązuje się grupowaniem. I zadanie prawda albo fałsz o wielomianie W(x).

Klucz do wszystkich trzech jest ten sam: doprowadzić wyrażenie do postaci iloczynu. Potem każdy czynnik przyrównujesz do zera osobno.

Teoria od zera

Równania wyższych stopni najczęściej są zapisane jako iloczyn, albo da się je na iloczyn rozłożyć.

Iloczyn równy zero

Jeśli kilka liczb się mnoży i wynik to 0, to któraś z nich musi być zerem. Każdy czynnik przyrównujesz do zera osobno.

2x(x + 3)(x² + 25) = 0
2x = 0 → x = 0
x + 3 = 0 → x = −3
x² + 25 = 0 → brak rozwiązań

Wyrażenie x² + liczba dodatnia nigdy nie jest zerem, bo x² jest co najmniej 0. Dlatego to równanie ma tylko dwa rozwiązania.

Grupowanie wyrazów

Przy czterech wyrazach połącz je w pary i z każdej pary wyłącz wspólny czynnik. W nawiasach powinno zostać to samo.

x³ − 2x² − 9x + 18 = 0
x²(x − 2) − 9(x − 2) = 0
(x − 2)(x² − 9) = 0
(x − 2)(x − 3)(x + 3) = 0
x = 2, x = 3, x = −3

Czy liczba jest rozwiązaniem?

Podstaw ją za x. Jeśli wyjdzie 0, liczba jest rozwiązaniem równania W(x) = 0.

Przy grupowaniu łączysz zwykle pierwszy wyraz z drugim, a trzeci z czwartym. Jeśli w nawiasach nie wychodzi to samo, spróbuj wyłączyć liczbę z przeciwnym znakiem, na przykład −3 zamiast 3.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Rozwiąż równanie 3x(x − 4)(x² + 1) = 0.

  1. Iloczyn jest zerem, gdy któryś czynnik jest zerem.
  2. 3x = 0 daje x = 0.
  3. x − 4 = 0 daje x = 4.
  4. x² + 1 = 0 nie ma rozwiązań, bo x² + 1 jest zawsze co najmniej 1.

Odpowiedź: x = 0 lub x = 4

Przykład 2

Rozwiąż równanie x³ + 3x² − 4x − 12 = 0.

  1. Pogrupuj: x²(x + 3) − 4(x + 3) = 0.
  2. Wyłącz wspólny nawias: (x + 3)(x² − 4) = 0.
  3. Rozłóż różnicę kwadratów: (x + 3)(x − 2)(x + 2) = 0.
  4. Każdy czynnik przyrównaj do zera.

Odpowiedź: x = −3, x = 2 lub x = −2

Przykład 3

Sprawdź, czy liczba 2 jest rozwiązaniem równania 2x³ − 8x = 0.

  1. Podstaw x = 2: 2 · 8 − 8 · 2 = 16 − 16 = 0.
  2. Wynik to 0, więc 2 jest rozwiązaniem.
  3. Dla pewności rozkład: 2x(x² − 4) = 2x(x − 2)(x + 2).

Odpowiedź: Tak, 2 jest rozwiązaniem.

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Szukanie rozwiązań w czynniku x² + 25. Kwadrat jest zawsze nieujemny, więc x² + liczba dodatnia nigdy nie daje zera.
  • Zgubienie rozwiązania x = 0, gdy przed nawiasem stoi samo x lub 2x.
  • Zły znak przy grupowaniu: x³ − 2x² − 3x + 6 to x²(x − 2) − 3(x − 2). Wyłączając −3, zmieniasz znaki w nawiasie.
  • Pominięcie ujemnego pierwiastka: x² = 3 ma dwa rozwiązania, √3 oraz −√3.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Równania wyższych stopni pojawiają się wszędzie tam, gdzie coś zależy od objętości albo od kilku czynników mnożonych przez siebie.

W biznesie

Gdy zysk zależy od ceny, a liczba klientów też zależy od ceny, wzór na zysk może być wielomianem. Miejsca zerowe tego wielomianu to ceny, przy których firma wychodzi na zero.

Planiści produkcji szukają rozmiaru opakowania o zadanej objętości, a objętość pudełka to iloczyn trzech wymiarów, czyli wyrażenie trzeciego stopnia.

W technologii

Inżynierowie rozwiązują równania wielomianowe, projektując zawieszenia samochodów, filtry dźwięku czy krzywe w programach graficznych.

Krzywe Béziera, którymi rysuje się czcionki i ikony, są opisane wielomianami trzeciego stopnia.

W codziennym życiu

Chcesz zrobić z kartonu pudełko bez pokrywki, wycinając kwadraty w rogach. Objętość zależy od boku wycięcia x jak wielomian trzeciego stopnia. Rozwiązując równanie, wiesz, jak duże kwadraty wyciąć, żeby zmieściło się tyle, ile potrzebujesz.

Zasada „iloczyn jest zerem, gdy któryś czynnik jest zerem” działa też w życiu: jeśli brakuje jednego niezbędnego składnika, cały plan się nie uda.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jak rozwiązać równanie trzeciego stopnia na maturze podstawowej?

Spróbuj rozłożyć wielomian na czynniki. Najczęściej działa wyłączenie x przed nawias albo grupowanie wyrazów po dwa. Potem każdy czynnik przyrównujesz do zera.

Ile rozwiązań może mieć równanie x³?

Od jednego do trzech rozwiązań rzeczywistych. Na maturze zwykle wychodzą dwa lub trzy, a czynnik w postaci x² + liczba dodatnia nie daje żadnego.

Jak sprawdzić, czy liczba jest pierwiastkiem wielomianu?

Podstaw ją za x. Jeśli wynik jest równy 0, liczba jest pierwiastkiem, czyli rozwiązaniem równania W(x) = 0.

Co to jest grupowanie wyrazów?

To łączenie wyrazów w pary i wyłączanie z każdej pary wspólnego czynnika tak, żeby w obu nawiasach zostało to samo. Ten wspólny nawias wyłączasz potem jeszcze raz.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Równania wyższych stopni i wielomiany

Powiązane tematy