Trenuj

Geometria

Stereometria na maturze: sześcian, graniastosłup, stożek i bryły podobne

Stereometria, czyli geometria brył, przeraża wielu maturzystów, bo trzeba wyobrazić sobie przestrzeń. Tymczasem prawie każde zadanie sprowadza się do jednego trójkąta prostokątnego w środku bryły.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

W ostatnich arkuszach były: przekątna sześcianu obliczana z objętości, stosunek pól brył podobnych, pole ściany graniastosłupa sześciokątnego, kąt nachylenia przekątnej i objętość stożka z kątem rozwarcia 120° w zadaniu otwartym za 3 punkty.

Sposób jest zawsze ten sam: znajdź w bryle trójkąt prostokątny, który zawiera szukany odcinek albo kąt, i policz go z twierdzenia Pitagorasa lub trygonometrii.

Teoria od zera

Stereometria to geometria brył. Prawie zawsze sprowadzasz zadanie do trójkąta prostokątnego w środku bryły.

Sześcian

objętość: V = a³
przekątna ściany: a√2
przekątna sześcianu: a√3

Graniastosłup prawidłowy sześciokątny

Podstawa to sześciokąt foremny, czyli sześć trójkątów równobocznych o boku a. Najdłuższa przekątna podstawy ma długość 2a.

pole podstawy: P = 6 · a²√3 : 4
ściana boczna: prostokąt a · H

Kąt nachylenia do podstawy

To kąt między odcinkiem a jego cieniem na podstawie (rzutem). Tworzą one trójkąt prostokątny razem z wysokością, więc tg α = wysokość : rzut.

Stożek

Tworząca l, promień r i wysokość h tworzą trójkąt prostokątny: l² = r² + h². Kąt rozwarcia to kąt między dwiema tworzącymi w przekroju przez oś stożka. Wysokość dzieli go na pół.

V = ⅓ · π · r² · h
kąt rozwarcia 60° → przekrój to trójkąt równoboczny, r = l : 2

Bryły podobne

Jeśli skala podobieństwa to k, to pola powierzchni zmieniają się k² razy, a objętości k³ razy.

objętości 27 razy większe → k = 3 → pola 9 razy większe

Zapamiętaj kąty rozwarcia, które dają ładne trójkąty. 60° oznacza przekrój równoboczny. 90° oznacza, że promień jest równy wysokości. 120° oznacza, że wysokość jest połową tworzącej.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Objętość sześcianu jest równa 125. Oblicz długość przekątnej sześcianu.

  1. a³ = 125, więc a = 5.
  2. Przekątna sześcianu: a√3 = 5√3.

Odpowiedź: 5√3

Przykład 2

Tworząca stożka ma długość 10, a kąt rozwarcia 60°. Oblicz objętość.

  1. Przekrój osiowy jest trójkątem równobocznym o boku 10, więc r = 5.
  2. h = √(100 − 25) = √75 = 5√3.
  3. V = ⅓ · π · 25 · 5√3 = (125√3 : 3) · π.

Odpowiedź: V = 125√3π/3

Przykład 3

Objętości dwóch brył podobnych to 64 i 512. Ile razy większe jest pole powierzchni większej bryły?

  1. Stosunek objętości: 512 : 64 = 8 = k³, więc k = 2.
  2. Stosunek pól to k² = 4.

Odpowiedź: 4 razy

Przykład 4

Graniastosłup prawidłowy sześciokątny ma krawędź podstawy 2 i wysokość 5. Oblicz tangens kąta nachylenia najdłuższej przekątnej do podstawy.

  1. Rzutem najdłuższej przekątnej na podstawę jest najdłuższa przekątna sześciokąta, równa 2a = 4.
  2. tg α = wysokość : rzut = 5 : 4.

Odpowiedź: tg α = 5/4

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Mylenie przekątnej sześcianu a√3 z przekątną ściany a√2.
  • Liczenie stosunku pól jako k³ zamiast k². Pola zmieniają się k² razy, objętości k³ razy.
  • Branie całego kąta rozwarcia zamiast połowy w trójkącie z wysokością.
  • Zapominanie o ⅓ we wzorze na objętość stożka i ostrosłupa.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Objętości i pola powierzchni brył liczy każdy, kto projektuje opakowania, buduje albo po prostu remontuje mieszkanie.

W biznesie

Firmy produkujące opakowania szukają kształtu, który zmieści daną objętość przy jak najmniejszej ilości kartonu. To zadanie z brył i optymalizacji jednocześnie.

Bryły podobne wyjaśniają, dlaczego duże opakowanie jest tańsze w przeliczeniu na gram: dwa razy większe wymiary dają 8 razy więcej zawartości, ale tylko 4 razy więcej materiału na ścianki.

W technologii

Modele 3D w grach, druk 3D i projektowanie w programach CAD to stereometria. Drukarka 3D liczy objętość obiektu, żeby oszacować zużycie materiału.

Inżynierowie liczą objętość betonu na fundament, mnożąc pole podstawy przez wysokość, tak jak przy graniastosłupie.

W codziennym życiu

Ile wody zmieści się w akwarium 60 × 30 × 40 cm? 72 000 cm³, czyli 72 litry.

Pizza o średnicy 40 cm to nie dwie pizze o średnicy 20 cm, tylko cztery, bo pole rośnie z kwadratem skali. To ta sama zasada co przy bryłach podobnych.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jaki jest wzór na przekątną sześcianu?

d = a√3, gdzie a to krawędź sześcianu. Przekątna ściany to a√2.

Co to jest kąt rozwarcia stożka?

To kąt między dwiema przeciwległymi tworzącymi w przekroju przez oś stożka. Wysokość dzieli go na dwie równe części.

Jak zmieniają się pole i objętość brył podobnych?

Jeśli skala podobieństwa to k, pole powierzchni zmienia się k² razy, a objętość k³ razy.

Jak znaleźć kąt nachylenia przekątnej do podstawy?

Narysuj trójkąt prostokątny złożony z przekątnej, jej rzutu na podstawę i wysokości bryły. Tangens kąta to wysokość podzielona przez długość rzutu.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Stereometria

Powiązane tematy