Kombinatoryka, prawdopodobieństwo i statystyka
Statystyka na maturze: średnia, mediana i dominanta z diagramu
Statystyka to najłatwiejsze punkty na maturze, pod warunkiem że nie pomylisz mediany ze średnią i dokładnie policzysz słupki na diagramie.
Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.
O co chodzi w tym typie zadań
W arkuszach 2024 i 2025 były po dwa zadania ze statystyki: średnia arytmetyczna z brakującymi liczbami oraz mediana i dominanta ocen odczytane z diagramu słupkowego.
Przy diagramach najczęstszym błędem nie jest nieznajomość definicji, tylko pomyłka w liczeniu. Dlatego pokazujemy prosty sposób liczenia narastająco.
Teoria od zera
Statystyka opisuje zbiór danych jedną liczbą. Na maturze najczęściej pojawiają się średnia, mediana i dominanta.
Średnia arytmetyczna
Dodajesz wszystkie liczby i dzielisz przez ich liczbę. Znając średnią, odzyskasz sumę: suma = średnia · liczba danych.
Mediana
Ustaw dane od najmniejszej do największej. Przy nieparzystej liczbie danych mediana to środkowa liczba. Przy parzystej to średnia dwóch środkowych.
Na diagramie licz uczniów narastająco od najniższej oceny, aż dojdziesz do środkowych miejsc.
Dominanta
To wartość, która występuje najczęściej. Na diagramie słupkowym to najwyższy słupek.
Średnia jest wrażliwa na wartości skrajne, a mediana nie. Jeśli jeden uczeń w klasie zarabia na YouTube miliony, średni dochód klasy wystrzeli w górę, ale mediana prawie się nie zmieni.
Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku
Przykład 1
Średnia arytmetyczna sześciu liczb 2, 4, 5, 6, 8, x jest równa 5. Oblicz x.
- Suma sześciu liczb: 6 · 5 = 30.
- Suma znanych: 2 + 4 + 5 + 6 + 8 = 25.
- x = 30 − 25 = 5.
Odpowiedź: x = 5
Przykład 2
Oblicz medianę liczb 3, 7, 2, 9, 5, 4.
- Uporządkuj: 2, 3, 4, 5, 7, 9.
- Liczb jest 6, więc mediana to średnia trzeciej i czwartej.
- (4 + 5) : 2 = 4,5.
Odpowiedź: 4,5
Przykład 3
Na diagramie: ocenę 1 ma 2 uczniów, 2 ma 3, 3 ma 5, 4 ma 6, 5 ma 3, 6 ma 1. Oblicz medianę i dominantę.
- Uczniów jest 20, więc mediana to średnia 10. i 11. wyniku.
- Narastająco: do oceny 2 jest 5 uczniów, do 3 jest 10, do 4 jest 16.
- 10. wynik to 3, a 11. to 4, więc mediana to 3,5.
- Najwięcej uczniów, 6, ma ocenę 4.
Odpowiedź: mediana 3,5, dominanta 4
Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.
Rozwiąż zadanieNajczęstsze błędy
- Liczenie mediany bez uporządkowania danych.
- Branie jednej środkowej liczby, gdy danych jest parzysta liczba. Trzeba wziąć średnią dwóch środkowych.
- Podawanie liczby uczniów zamiast oceny jako dominanty. Dominanta to wartość, a nie to, ile razy wystąpiła.
- Pomyłka w sumowaniu słupków. Zapisz liczby nad każdym słupkiem, zanim zaczniesz liczyć.
Gdzie to się przydaje poza maturą
Statystyka pomaga rozumieć liczby, które codziennie widzisz w wiadomościach, w pracy i w sklepach internetowych.
W biznesie
Firmy porównują medianę i średnią wartość zamówienia. Gdy średnia jest dużo wyższa niż mediana, oznacza to, że kilku klientów robi bardzo duże zakupy, a większość małe.
Sklep obuwniczy zamawia najwięcej butów w rozmiarze, który jest dominantą sprzedaży, bo ten rozmiar schodzi najszybciej.
W technologii
Oceny aplikacji w sklepie to średnia. Programiści patrzą jednak na cały rozkład, bo średnia 4 może oznaczać, że połowa użytkowników daje 5, a połowa 3.
Serwisy internetowe mierzą medianę czasu ładowania strony, bo pojedyncze bardzo wolne wejścia nie zaburzają wtedy obrazu.
W codziennym życiu
Gdy media podają przeciętne wynagrodzenie, warto wiedzieć, czy chodzi o średnią czy o medianę. Mediana lepiej pokazuje, ile zarabia typowa osoba.
Średnia ocen na świadectwie i średnia do rekrutacji na studia to ta sama średnia arytmetyczna co na maturze.
To było na maturze
Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.
- Matura 2025, zadanie 29: średnia siedmiu liczb równa 3
- Matura 2025, zadanie 30: mediana i dominanta ocen z diagramu (24 uczniów)
- Matura 2024, zadanie 28: średnia liczb a, a, b, b, c, c
- Matura 2024, zadanie 29: mediana ocen z diagramu
Pytania i odpowiedzi
Jak obliczyć medianę?
Uporządkuj dane od najmniejszej do największej. Przy nieparzystej liczbie danych mediana to środkowa wartość, przy parzystej średnia dwóch środkowych.
Co to jest dominanta?
To wartość, która występuje najczęściej. Na diagramie słupkowym to wartość pod najwyższym słupkiem.
Jak obliczyć brakującą liczbę, gdy znam średnią?
Pomnóż średnią przez liczbę danych, żeby dostać sumę wszystkich liczb. Odejmij sumę znanych liczb.
Jak odczytać medianę z diagramu słupkowego?
Policz wszystkich uczniów, ustal, które miejsca są środkowe, i licz narastająco od najniższej oceny, aż dojdziesz do tych miejsc.
Teoria już jest. Czas na praktykę.
Trenuj: Statystyka