Trenuj

Liczby i wyrażenia

Logarytmy na maturze: czym jest logarytm, wzory i zadania krok po kroku

Logarytm brzmi groźnie, ale to tylko pytanie zapisane krótkimi znakami: do jakiej potęgi trzeba podnieść liczbę, żeby dostać inną liczbę? Gdy to zrozumiesz, zadania maturalne z logarytmów stają się łatwe.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

Na maturze podstawowej logarytmy pojawiają się zwykle w jednym zadaniu zamkniętym. Najczęściej trzeba obliczyć wartość wyrażenia, w którym są dwa logarytmy o tej samej podstawie, albo logarytm, którego podstawą jest pierwiastek.

Nie potrzebujesz kalkulatora ani tablic. Liczby są dobrane tak, że po zastosowaniu jednego lub dwóch wzorów wychodzi liczba całkowita. Wystarczy znać definicję i trzy wzory, które pokazujemy poniżej.

Teoria od zera

Logarytm odpowiada na jedno pytanie: do jakiej potęgi trzeba podnieść podstawę, żeby dostać daną liczbę.

log₂8 = 3, bo 2³ = 8
log₅25 = 2, bo 5² = 25
log₃1 = 0, bo 3⁰ = 1

Mała liczba na dole (tutaj 2, 5, 3) to podstawa. Liczba obok to ta, którą chcesz dostać.

Trzy wzory

Liczbę przed logarytmem możesz przenieść do wykładnika. Różnica logarytmów o tej samej podstawie to logarytm ilorazu, a suma to logarytm iloczynu.

k · logₐb = logₐ(bᵏ)
logₐx − logₐy = logₐ(x : y)
logₐx + logₐy = logₐ(x · y)

Przykład

log₃108 − 2log₃2
= log₃108 − log₃4
= log₃(108 : 4) = log₃27
= 3, bo 3³ = 27

Podstawa z pierwiastkiem

Gdy podstawą jest √7, pamiętaj, że √7 to 7 do potęgi ½. Szukasz x, dla którego (√7)ˣ = 49. Ponieważ 49 = 7², połowa x musi być równa 2, czyli x = 4.

Zapamiętaj też dwa przypadki, które pojawiają się bardzo często. Logarytm z podstawy zawsze daje 1, bo a¹ = a. Logarytm z jedynki zawsze daje 0, bo a⁰ = 1.

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Oblicz log₂48 − log₂3.

  1. Różnica logarytmów o tej samej podstawie to logarytm ilorazu: log₂(48 : 3).
  2. 48 : 3 = 16, więc mamy log₂16.
  3. 2⁴ = 16, więc log₂16 = 4.

Odpowiedź: 4

Przykład 2

Oblicz log₅2 + log₅12,5.

  1. Suma logarytmów o tej samej podstawie to logarytm iloczynu: log₅(2 · 12,5).
  2. 2 · 12,5 = 25.
  3. 5² = 25, więc log₅25 = 2.

Odpowiedź: 2

Przykład 3

Oblicz logarytm o podstawie √2 z liczby 16.

  1. Szukasz takiego x, że (√2)ˣ = 16.
  2. √2 to 2 do potęgi ½, więc (√2)ˣ = 2 do potęgi x/2.
  3. 16 = 2⁴, więc x/2 = 4.
  4. x = 8.

Odpowiedź: 8

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Dzielenie liczb zamiast logarytmów: log₃108 − log₃4 to log₃(108 : 4), a nie log₃108 : log₃4.
  • Odejmowanie liczb pod logarytmem: log₃108 − 2log₃2 to nie log₃104. Najpierw przenieś 2 do wykładnika, a potem zamień różnicę na iloraz.
  • Mylenie podstawy z liczbą logarytmowaną. W log₂8 podstawą jest 2, a pytanie brzmi: 2 do jakiej potęgi daje 8?
  • Zapominanie, że podstawa √a to a do potęgi ½. Przez to wynik wychodzi dwa razy za mały.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Logarytmy zamieniają mnożenie na dodawanie i pozwalają opisać zjawiska, które zmieniają się o rzędy wielkości. Dlatego są wszędzie tam, gdzie liczby bardzo szybko rosną.

W biznesie

Ile lat trzeba czekać, aż pieniądze na lokacie się podwoją? Szukasz x, dla którego 1,05ˣ = 2. To jest właśnie logarytm. Wychodzi około 14 lat. Bankowcy używają też uproszczonej reguły 72: dzielisz 72 przez oprocentowanie w procentach i dostajesz przybliżoną liczbę lat.

Logarytmów używa się do opisu tempa wzrostu firmy i do wykresów kursów akcji w skali logarytmicznej, na której równy wzrost procentowy wygląda jak prosta linia.

W technologii

Wyszukiwanie binarne, czyli szukanie w posortowanej liście przez dzielenie jej na pół, potrzebuje około log₂n kroków. Dla miliona elementów to tylko około 20 kroków. Na tym opierają się szybkie bazy danych i wyszukiwarki.

Jakość dźwięku i sygnału mierzy się w decybelach, które są skalą logarytmiczną.

W codziennym życiu

Głośność w decybelach to logarytm. Wzrost o 10 dB oznacza dziesięciokrotnie większą moc dźwięku. Dlatego koncert o 110 dB jest dla uszu dużo groźniejszy, niż sugeruje różnica liczb w porównaniu z rozmową o 60 dB.

Skala pH w chemii i skala siły trzęsień ziemi też są logarytmiczne. Różnica jednej jednostki to dziesięciokrotna różnica wielkości.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest logarytm w najprostszych słowach?

Logarytm odpowiada na pytanie: do jakiej potęgi trzeba podnieść podstawę, żeby dostać daną liczbę. log₂8 = 3, bo 2³ = 8. To po prostu inny sposób zapisania potęgi.

Jakie wzory na logarytmy trzeba znać na maturę podstawową?

Najważniejsze są trzy: k · log b = log bᵏ, log x − log y = log(x : y) oraz log x + log y = log(x · y), zawsze przy tej samej podstawie. Te wzory są też w broszurze z wybranymi wzorami matematycznymi, ale trzeba umieć ich użyć.

Jak obliczyć logarytm o podstawie z pierwiastkiem?

Zapisz podstawę jako potęgę z wykładnikiem ułamkowym, na przykład √3 = 3 do potęgi ½. Potem zapisz liczbę logarytmowaną jako potęgę tej samej liczby i porównaj wykładniki.

Czy logarytm może być ujemny?

Tak. log₂(1/4) = −2, bo 2⁻² = 1/4. Logarytm jest ujemny, gdy liczba logarytmowana jest między 0 a 1, a podstawa większa od 1.

Ile jest zadań z logarytmów na maturze podstawowej?

W arkuszach 2024 i 2025 było po jednym zadaniu zamkniętym za 1 punkt. To łatwy punkt dla osoby, która przećwiczy kilkanaście przykładów.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Logarytmy

Powiązane tematy