Trenuj

Geometria

Planimetria na maturze: kąty w okręgu, pola, podobieństwo i dwusieczna

Planimetria, czyli geometria na płaszczyźnie, to kilka zadań w każdym arkuszu. Wystarczy pięć twierdzeń, żeby poradzić sobie ze wszystkimi typami z ostatnich lat.

Zacznij trenować Najpierw teoria

Bez rejestracji. Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.

O co chodzi w tym typie zadań

W arkuszach 2024 i 2025 pojawiły się: kąt w okręgu z kątem wpisanym i środkowym, pole równoległoboku z sinusem, ocena prawdziwości zdań o trójkącie, trójkąty podobne i twierdzenie o dwusiecznej.

W geometrii zawsze zaczynaj od rysunku. Nawet jeśli rysunek jest w arkuszu, przerysuj go na brudno i dopisz wszystko, co wiesz: długości, kąty, równe odcinki.

Teoria od zera

W tym typie potrzebujesz kilku twierdzeń o kątach, polach i podobieństwie.

Kąt wpisany i środkowy

Kąt środkowy ma wierzchołek w środku okręgu. Kąt wpisany ma wierzchołek na okręgu. Gdy oba opierają się na tym samym łuku, środkowy jest dwa razy większy.

Trójkąt, w którym dwa boki są promieniami, jest równoramienny, więc kąty przy podstawie są równe.

kąt wpisany 40° → kąt środkowy 80°
kąty przy podstawie: (180° − 80°) : 2 = 50°

Pole z sinusem

równoległobok: P = a · b · sin α
trójkąt: P = ½ · a · b · sin α

Pamiętaj, że sin 120° = sin 60° = √3/2 oraz sin 150° = sin 30° = 1/2.

Podobieństwo i dwusieczna

W trójkątach podobnych stosunki odpowiadających sobie boków są równe. Zapisz proporcję i pomnóż na krzyż.

Dwusieczna kąta trójkąta dzieli przeciwległy bok na dwie części w takim samym stosunku, jak boki przy tym kącie.

Środkowa

Środkowa łączy wierzchołek ze środkiem przeciwległego boku, więc dzieli ten bok na dwie równe części.

Twierdzenie Pitagorasa przydaje się w prawie każdym zadaniu: w trójkącie prostokątnym kwadrat przeciwprostokątnej jest równy sumie kwadratów przyprostokątnych, a² + b² = c².

Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku

Przykład 1

Punkty A, B, C leżą na okręgu o środku O, a kąt ACB ma 35°. Oblicz kąt ostry ABO.

  1. Kąt środkowy AOB oparty na tym samym łuku ma 2 · 35° = 70°.
  2. Trójkąt ABO jest równoramienny, bo OA i OB to promienie.
  3. Kąty przy podstawie: (180° − 70°) : 2 = 55°.

Odpowiedź: 55°

Przykład 2

Równoległobok ma boki 5 i 6 oraz kąt 150° między nimi. Oblicz pole.

  1. P = a · b · sin α = 5 · 6 · sin 150°.
  2. sin 150° = sin 30° = 1/2.
  3. P = 30 · 1/2 = 15.

Odpowiedź: 15

Przykład 3

W trójkącie ABC dwusieczna kąta C dzieli bok AB długości 10 na odcinki AD i DB. |AC| = 6, |BC| = 9. Oblicz AD.

  1. Z twierdzenia o dwusiecznej: AD : DB = AC : BC = 6 : 9 = 2 : 3.
  2. AB = 10 dzielisz w stosunku 2 : 3, czyli na 5 równych części po 2.
  3. AD = 4, DB = 6.

Odpowiedź: AD = 4

Przykład 4

Oblicz pole trójkąta o bokach 8 i 5 i kącie 60° między nimi.

  1. P = ½ · a · b · sin α.
  2. P = ½ · 8 · 5 · √3/2 = 10√3.

Odpowiedź: 10√3

Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.

Rozwiąż zadanie

Najczęstsze błędy

  • Mylenie kąta wpisanego ze środkowym. Środkowy, z wierzchołkiem w środku okręgu, jest dwa razy większy.
  • Liczenie pola równoległoboku jako a · b bez sinusa, gdy kąt nie jest prosty.
  • Przypisanie w proporcji boków z różnych trójkątów do złych par. Najpierw ustal, który bok odpowiada któremu.
  • Uznanie, że sin 120° jest ujemny. Sinus kąta rozwartego jest dodatni, sin 120° = √3/2.

Gdzie to się przydaje poza maturą

Geometria płaska to codzienność architektów, projektantów i każdego, kto remontuje mieszkanie albo czyta mapę.

W biznesie

Wycena mieszkania zależy od metrażu, a pole pomieszczeń o nieregularnym kształcie liczy się, dzieląc je na prostokąty i trójkąty.

Firmy produkujące meble i blachy optymalizują cięcie materiału, układając kształty tak, żeby zostało jak najmniej odpadów.

W technologii

Skala na mapie i w planie budynku to podobieństwo. Odcinek 1 cm przy skali 1 : 50 000 to 500 m w terenie, a pole w terenie jest 50 000² razy większe niż na mapie.

Ekrany dotykowe i aparaty w telefonach wykorzystują podobieństwo trójkątów, na przykład do pomiaru odległości w aplikacjach z rozszerzoną rzeczywistością.

W codziennym życiu

Ile płytek kupić na ścianę w kształcie trapezu pod skosem? Liczysz pole figury, dzielisz przez pole płytki i dodajesz zapas na docinki.

Twierdzenie Pitagorasa sprawdza, czy kąt jest prosty: jeśli boki mają 3 m i 4 m, przekątna musi mieć dokładnie 5 m. Tak budowlańcy sprawdzają narożniki.

To było na maturze

Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.

Pytania i odpowiedzi

Jaka jest zależność między kątem wpisanym a środkowym?

Kąt środkowy jest dwa razy większy od kąta wpisanego opartego na tym samym łuku. Kąty wpisane oparte na tym samym łuku są równe.

Jak obliczyć pole trójkąta, gdy znam dwa boki i kąt?

P = ½ · a · b · sin α, gdzie α to kąt między tymi bokami. Dla równoległoboku pomijasz ½.

Co mówi twierdzenie o dwusiecznej?

Dwusieczna kąta trójkąta dzieli przeciwległy bok na odcinki w takim samym stosunku, jak długości boków przy tym kącie.

Jak rozpoznać trójkąty podobne?

Trójkąty są podobne, gdy mają takie same kąty. Wtedy stosunki odpowiadających sobie boków są równe i można ułożyć proporcję.

Teoria już jest. Czas na praktykę.

Trenuj: Planimetria

Powiązane tematy