Egzamin ósmoklasisty: Liczby i działania
Ułamki zwykłe i dziesiętne na egzaminie ósmoklasisty: teoria i ćwiczenia
Ułamki są w każdym arkuszu egzaminu ósmoklasisty, czasem jako osobne zadanie, częściej jako krok w zadaniu z procentami czy równaniem. Kto pewnie liczy na ułamkach, oszczędza czas w całym arkuszu.
Zadania generują się bez końca, każde z rozwiązaniem krok po kroku.
O co chodzi w tym typie zadań
Na egzaminie ułamki pojawiają się na dwa sposoby. Pierwszy to zadanie zamknięte, w którym trzeba obliczyć wartość wyrażenia z ułamkami zwykłymi i dziesiętnymi, na przykład (2,4 − 5⅓) : (−2). Drugi to zadanie otwarte z uzasadnieniem, na przykład pokazanie, że brakujący składnik sumy jest ułamkiem o liczniku 1.
W obu przypadkach wystarczy kilka umiejętności: zamiana liczby mieszanej i dziesiętnej na ułamek zwykły, sprowadzanie do wspólnego mianownika, skracanie i działania na liczbach ujemnych. Poniżej każda z nich jest opisana krok po kroku.
Teoria od zera
Ułamek zwykły to dzielenie zapisane kreską: 3/4 to 3 podzielone przez 4.
Dodawanie i odejmowanie
Liczby mieszane i dziesiętne
Dzielenie przez liczbę ujemną zmienia znak wyniku.
Brakujący składnik sumy
Żeby znaleźć brakujący składnik, od sumy odejmij znane składniki: 7/15 − 1/5 − 1/6 = 14/30 − 6/30 − 5/30 = 1/10.
Kalkulator na egzaminie jest niedozwolony, dlatego warto ćwiczyć rachunki w pamięci i na kartce. Liczby w zadaniach są dobrane tak, żeby wszystko ładnie się skracało.
Przykłady z rozwiązaniem krok po kroku
Przykład 1
Oblicz 3/4 + 1/6.
- Wspólny mianownik to najmniejsza liczba, która dzieli się przez 4 i przez 6, czyli 12.
- 3/4 = 9/12, a 1/6 = 2/12.
- 9/12 + 2/12 = 11/12.
Odpowiedź: 11/12
Przykład 2
Oblicz (2,4 − 5⅓) : (−2).
- 2,4 = 24/10 = 12/5, a 5⅓ = 16/3.
- W nawiasie: 12/5 − 16/3 = 36/15 − 80/15 = −44/15.
- Dzielenie przez −2: −44/15 : (−2) = 22/15 = 1 7/15.
Odpowiedź: 1 7/15
Przykład 3
Liczbę 7/15 zapisano jako sumę 1/5 + 1/6 + x. Oblicz x.
- x = 7/15 − 1/5 − 1/6.
- Wspólny mianownik 30: 14/30 − 6/30 − 5/30 = 3/30.
- Po skróceniu x = 1/10, czyli ułamek o liczniku 1.
Odpowiedź: 1/10
Sprawdź, czy już umiesz. W trenażerze dostaniesz zadanie tego typu z nowymi liczbami. Po odpowiedzi zobaczysz pełne rozwiązanie.
Rozwiąż zadanieNajczęstsze błędy
- Dodawanie liczników i mianowników osobno: 1/4 + 1/6 to nie 2/10.
- Zamiana 5⅓ na 5/3. Całości trzeba zamienić na trzecie: 5 = 15/3, więc 5⅓ = 16/3.
- Zgubienie znaku przy dzieleniu przez liczbę ujemną. Dwie liczby ujemne dają wynik dodatni.
- Niedokończone skracanie. Wynik 22/15 jest poprawny, ale 44/30 trzeba jeszcze skrócić.
Gdzie to się przydaje poza szkołą
Ułamki to nie tylko szkoła. Używasz ich za każdym razem, gdy dzielisz pizzę, czytasz przepis albo sprawdzasz, ile zostało baterii.
W biznesie
Sklep, który sprzedaje towar o jedną trzecią drożej, niż kupił, musi umieć zamienić „jedną trzecią” na procent i złotówki.
W technologii
Proporcje ekranu 16 : 9 i rozdzielczość zdjęć to ułamki. Program do grafiki przelicza je przy każdej zmianie rozmiaru.
W codziennym życiu
Przepis na 4 osoby, a gotujesz dla 6? Każdą ilość mnożysz przez 6/4 = 3/2. Szklanka i ćwierć mąki to 1¼ szklanki, czyli 5/4.
To było na egzaminie
Ten typ zadania pojawił się w ostatnich arkuszach. Kliknij, żeby zobaczyć omówienie konkretnego zadania.
- Egzamin ósmoklasisty 2025, zadanie 2: (2,4 − 5⅓) : (−2)
- Egzamin ósmoklasisty 2025, zadanie 16: brakujący składnik sumy ułamków
Pytania i odpowiedzi
Jak zamienić liczbę mieszaną na ułamek?
Całości pomnóż przez mianownik i dodaj licznik. Mianownik się nie zmienia: 5⅓ = (5 · 3 + 1)/3 = 16/3.
Czy na egzaminie wynik trzeba skrócić?
W zadaniach zamkniętych odpowiedzi są zwykle skrócone, więc nieskrócony wynik trudno znaleźć wśród opcji. W zadaniach otwartych skracanie to dobry zwyczaj, który chroni przed błędem.
Kiedy lepiej liczyć na ułamkach dziesiętnych?
Gdy wszystkie liczby dają się łatwo zapisać dziesiętnie, na przykład 1/2, 1/4, 1/5. Przy trzecich i szóstych lepiej przejść na ułamki zwykłe, bo 1/3 nie ma skończonego rozwinięcia.
Teoria już jest. Czas na praktykę.
Trenuj: Ułamki zwykłe i dziesiętne